Bos wil beginselen PvdA op twee A4-tjes

De PvdA houdt vandaag en morgen een partijcongres. Een nieuw beginselprogramma is een van de heikele onderwerpen. Want waar staat partijleider Wouter Bos?

,,In mijn hart vind ik socialisme het hoogste'', zegt PvdA-leider Wouter Bos aan de vooravond van het vandaag in Groningen begonnen congres van de Partij van de Arbeid. Of de term `socialisme' ook een plaats krijgt in het nieuwe beginselprogramma van de PvdA, dat in 2004 zijn beslag zou moeten krijgen, weet nog niemand: de kleine `beginselcommissie' van acht leden heeft nog niet vergaderd.

,,Twee A4-tjes'' mag het nieuwe beginselprogramma zijn, en vooral geen verkiezingsprogramma, zegt Bos. Er komt in de partij een brede discussie over, maar niet ,,over iedere komma'', hoopt Bos. De partijgeschiedenis doet wat dit betreft het ergste vrezen: formeel doet de PvdA het nog steeds met het beginselprogramma uit 1977. Na jarenlang gebakkelei verwierp het congres in 2001 namelijk het conceptprogramma `Tussen droom en daad'. Binnen die beginselcommissie werd tot in kranten een richtingenstrijd uitgevochten.

,,Ik denk dat het inderdaad verstandig is het nu wat beknopter te doen'', meent Eerste-Kamerlid Willem Witteveen, die in 2001 als voorzitter van de beginselcommissie zijn ontwerp op het congres vruchteloos verdedigde. ,,Het moet mogelijk zijn om betrekkelijk kort op te schrijven waarin we als partij geloven. Het politiek programma van de partij moet apart. Vorige keer liep dat door elkaar heen, dat was een van de grote problemen.'' Twee A4-tjes lijkt Witteveen wel ,,iets aan de korte kant''.

,,Een heel kort beginselprogramma doet geen recht aan de problemen die zich op 15 mei 2002 hebben geopenbaard'', meent ook Paul Kalma, directeur van het wetenschappelijk bureau van de PvdA, de Wiardi Beckman Stichting. ,,Daarna heeft de commissie De Boer toch vastgesteld dat de PvdA zich programmatisch duidelijker ging uitspreken? Dan moeten we dat ook doen.''

Zelf actief deelnemer aan de richtingenstrijd van 2001 acht Kalma de catalogus van meningsverschillen sindsdien niet korter geworden. ,,Europa, de toekomst van de verzorgingsstaat, immigratie en integratie, waar het heen moet met de democratie - allemaal zaken waarvan nu niet duidelijk is waar de PvdA precies voor staat'', zegt hij. ,,Het hangt van de vitaliteit van de PvdA af, of het beloofde brede debat over de beginselen iets zal voorstellen.''

De politicoloog Bart Tromp - schrijver van `Het sociaal-democratisch programma' - ziet ideeënarmoede in de PvdA als een probleem voor de beginselcommissie. ,,Het is erg stil in de PvdA. Over het algemeen kun je zeggen dat de PvdA in de afgelopen twintig jaar steeds rechtser en neoliberaler is geworden, en nu lijkt zij het spoor bijster. Ik gun Bos het voordeel van de twijfel bij een poging politieke helderheid te bieden.''

Want dat is een groot verschil met 2001: deze keer verbindt de partijleider nadrukkelijk zijn naam aan vorm en inhoud van de komende beginseldiscussie, en neemt zelf in de commissie plaats. ,,Het was een van onze grote problemen in 2001, dat de toenmalige partijleider Wim Kok zich vér van ons hield. De politieke leiding kon, in een Paars kabinet verbonden met de VVD, al te duidelijke ideologische verschillen niet gebruiken. Dat alleen al maakte ons werk tot een mission impossible.''

Nu de PvdA in de oppositie is, heeft partijleider Bos dat probleem niet. Maar waar Bos - inzake beginselen en ideologie - precies staat is velen in de PvdA onduidelijk. In 2000 heeft hij, toen nog staatssecretaris van Financiën, in een weekbladartikel met waardering gesproken over de `ont-ideologisering' van de politiek, die in 1996 door Kok was afgekondigd. Die lijn, en de toegenomen `complexiteit' van de wereld verdroegen zich, meende Bos in 2000, niet met een klassiek beginselprogramma: ,,te intern gericht, te rigide en te simpel''. Hoe Bos' denken zich sedertdien ontwikkeld heeft, zal in de discussies blijken.

Daarop vooruitlopend buigt het congres van de PvdA in Groningen zich vandaag al over een voorstel van het partijbestuur, dat het ideologisch profiel van de partij enigszins verandert. In de statuten van de PvdA zou ,,de verwezenlijking van een democratisch socialistische maatschappij'' als politiek doel plaats moeten maken voor ,,de verwezenlijking van sociaal-democratische idealen''.

Een groot aantal afdelingen loopt daartegen te hoop, omdat het voorstel op de beginseldiscussie vooruit zou lopen. Volgens het bestuur van de PvdA gaat het er alleen om ,,te voorkomen dat een bepaalde uitkomst bij voorbaat onmogelijk is''.

    • Raymond van den Boogaard