Op de zeepkist voor Europa

Denis MacShane, Brits staatssecretaris voor Europa, reist stad en land af om wantrouwen jegens Europa te temmen.

,,Ik ben een politicus en nu mogen jullie even boe roepen.'' Zo breekt de onbekende man-in-hemdsmouwen bij zijn tienerpubliek het ijs. ,,Boe'', roepen de zesdeklassers van het John Ruskin College in Croydon, een Zuid-Londense voorstad, maar ze lachen erbij.

De nieuwe man voor de klas is Denis MacShane, de Britse staatssecretaris voor Europa. Het buitenland kent hem als de kosmopolitische gezant die met wisselend succes de Europese gezindheid van zijn chef, Tony Blair, komt verdedigen, die vier talen spreekt, oprecht van Frankrijk en Duitsland houdt en die soms zegt wat anderen alleen denken. Zoals vorige week, toen hij zei dat voorzitter Prodi van de Europese Commissie zich niet moet gedragen als de leider van de Italiaanse oppositie.

In Croydon speelt MacShane zijn tweede rol: die van Europees ambassadeur aan het thuisfront. Sinds een jaar reist hij rond om zijn landgenoten minder wantrouwig over de Unie te maken. In gesprekken met zakenlui, regiobestuurders, winkelende huisvrouwen of voor de plaatselijke radiozender probeert hij vooroordelen over de `federale superstaat-in-aanbouw' te ondergraven, waarmee de rechtse pers en de Conservatieve oppositie het debat volgens hem hebben ,,vergiftigd''.

Voor het bonte gezelschap scholieren in Croydon voert hij zijn vaste jongeren-act op. Daarbij horen een quiz (,,Hoofdprijs: een boek. Tweede prijs: twee boeken''), vrolijke ansichtkaarten met weetjes over de nieuwe EU-landen en ook een preek. ,,Toen ik zo oud was als jullie'', zegt MacShane (1948), oud-BBC-journalist en -vakbondsbestuurder, ,,was de helft van Europa communistisch of net bekomen van het fascisme. Nu vinden jullie het gewoon dat je door Europa kunt reizen zonder je paspoort te laten zien, dat je naar de dokter kunt in Frankrijk met je Britse ziekenfondskaart, dat je overal kunt gaan studeren en dat het strand in Spanje schoon is. Maar dat ís helemaal niet vanzelfsprekend. Het komt door de samenwerking van de landen in de Europese Unie. Dit is een hoek van de wereld waar alles goed is geregeld.''

De meeste Britten zien het nog niet zo. Ze griezelen bijvoorbeeld zó bij de gedachte aan de euro, dat de regering een referendum heeft uitgesteld, omdat de munt nu geen kans zou maken. MacShane's bezoek aan Croydon valt samen met de laatste onderhandelingen over de Europese constitutie, waarbij dit weekeinde in Brussel meer bloed zal vloeien.

[Vervolg EUROPA: pagina 4]

EUROPA

Liever feiten dan propaganda over Brussel

[Vervolg van pagina 1]

De Tories, strijdlustiger dan ooit onder de nieuwe leider Michael Howard, willen politieke munt slaan uit de concessies die de regering-Blair in de onderhandelingen over een Europese grondwet volgens hen zal doen, en die neerkomen op het inleveren van nog meer Britse soevereiniteit aan Brussel. Blairs besluit om onder geen beding een referendum over de grondwet te houden te houden, heeft hem in de verdediging gedrongen.

Op beide punten pareert MacShane in Croydon de kritiek routineus. Nee, het is helemaal niet erg dat er één munt is voor verschillende economieën in Europa, zegt hij. ,,De economie van Californië is ook een heel andere dan die van, zeg, Pennsylvania, en toch is er maar één Amerikaanse dollar met één rentestand.'' Geen misverstand: de euro is een van de great currencies van de wereld die niet meer verdwijnt, zegt MacShane. Maar áls de Britten zouden besluiten om mee te doen, ,,is het geen beslissing van mij of Tony Blair, maar van jullie zelf, in een referendum'', zegt hij.

Ook de ,,mythe'' van de door Brussel bestuurde superstaat wuift hij weg. ,,Het idee dat een land als Polen alles wat het heeft gewonnen door zich van het communisme te bevrijden zou inwisselen om euro-grijs te worden, is bespottelijk'', zegt MacShane. Dat land is geen toevallig voorbeeld. Hij kwam er als bestuurder van de internationale metaalvakbond tijdens de Solidariteit-opstand van 1980 in de gevangenis. En zijn vader was een Poolse militair die na de Duitse inval van 1939 in Schotland terechtkwam en jong stierf, waarna Denis de achternaam van zijn Iers-Schotse moeder aannam, omdat het beter bekte dan Matyjaszek. ,,Ik ben passionately English maar ik heb geen druppel Engels bloed'', zegt hij met een knipoog naar de bonte roots van zijn gehoor. Volgens MacShane is de superstaat een puur-Britse obsessie, waarin op het vasteland niemand gelooft. ,,Wie denkt dat een land als Frankrijk wil oplossen in een superstaat met het opgeven van de Marseillaise en het Franse voetbalteam?'' Er zijn geen vingers.

Dat Blair een referendum heeft uitgesloten, vindt MacShane ook verstandig, zegt hij. Dat moet gereserveerd blijven voor kwesties die de verhouding tussen de naties en de Unie fundamenteel veranderen. De grondwet ís er namelijk al: dat zijn de bestaande verdragen en regels, waarvan de ,,losse eindjes'' nu volgens hem worden ,,afgezoomd''. De instantie die daarover moet oordelen is en blijft volgens hem het nationale parlement in Westminster.

Uit peilingen blijkt dat tachtig procent van de Britten, waaronder ook voorstanders van meer Europese integratie, een referendum willen. Blair zou zo in elk geval duidelijk maken dat hij niet bang is voor het oordeel van zijn landgenoten. MacShane's toernee is niet meer dan een slap aftreksel van de grote landelijke discussie die Blair steeds belooft, maar uit de weg gaat en waarmee hij veel sympathie heeft verloren.

Croydon houdt ook reserves. ,,Politici geven je nooit een rechttoe-rechtaan antwoord'', zegt Sarah Muhidini (18), die rechten wil studeren. Ze had liever willen doorpraten over Irak – waarvoor de scholieren warmer leken te lopen dan voor de EU – en over de verhoging van de collegegelden die Blair voorstelt en die MacShane wijselijk ongenoemd liet. ,,Dus: what's the point?''

Op de achterbank van zijn dienstauto erkent MacShane dat het moeilijk is het effect van zijn bezoeken te wegen. Hij zal het blijven doen, zegt hij, want het land heeft vooral ,,harde feiten nodig in plaats van propaganda''.

    • Hans Steketee