De Geus niet langer `linkshalf' CDA

Minister De Geus (CDA; Sociale Zaken) heeft zware weken achter de rug. Hij kreeg veel kritiek, niet alleen van de oppositie. Volgens partijgenote Verburg mag hij wel wat meer sociaal gezicht tonen.

Bij een van zijn eerste interviews als minister van Sociale Zaken noemde CDA'er De Geus zichzelf ,,de linkshalf'' van het kabinet. Dat was nog in de coalitie met VVD en LPF. ,,Dan ben je al snel links'', zegt De Geus nu. De oud-CNV'er heeft er eigenlijk wel een beetje genoeg van om als `linksbuiten' en hoeder van het sociale gezicht van het CDA afgeschilderd te worden. De Geus staat, zo zegt hijzelf, ,,middenin het kabinetsbeleid''.

Als verdediger van het kabinetsbeleid heeft De Geus zware weken achter de rug. Hij kreeg veel kritiek, onder meer bij het gisteren afgesloten debat over de begroting van Sociale Zaken. Met name van de oppositie kreeg hij de afgelopen dagen harde woorden te horen, vooral waar het ging om het forse koopkrachtverlies onder de minima. Het Kamerlid Bussemaker (PvdA) noemde hem gisteren ,,de rechtsbinnen van het kabinet''. Een van zijn voorgangers op Sociale Zaken, PvdA'er Klaas de Vries, was genadelozer. De Vries schreef op zijn website dat De Geus de eerste minister van Sociale Zaken sinds de Tweede Wereldoorlog is die niet zwaar tilt aan koopkrachtverlies van de minst draagkrachtigen. ,,In de Paarse kabinetten vocht je je dood om de koopkracht van die groepen te verbeteren. Dat is toen ook in een kabinet met de VVD behoorlijk gelukt.''

Voordat De Geus in de problemen kwam door `koopkrachtplaatjes' en `puntenwolken' liep hij enkele weken geleden al politieke averij op. Hij zag zich onder druk van coalitiepartijen CDA, VVD en D66 genoodzaakt een heel wetsvoorstel in te trekken toch tamelijk zeldzaam in Den Haag. De partijen zagen er namelijk niets om werkgevers een `boete' op te leggen wanneer deze een werknemer van 57,5 jaar ontslaan.

Deze en vorige week moest De Geus zich verantwoorden voor een fors koopkrachtverlies van minima. Want de minister kwam, vorige week, met opvallende koopkrachtcijfers op de proppen. Meest in het oog springend waren zogeheten puntenwolken, grafieken waaruit naar voren kwam dat groepen minima er door de bezuinigingen 4 tot 5 procent op achteruit zouden gaan. Voor een enkeling zou het koopkrachtverlies zelfs kunnen oplopen tot 8 procent.

De Geus zei er niet zo van geschrokken te zijn. ,,Uitschieters naar boven en beneden zijn van alle tijden.'' Hij reageerde in een van de debatten geïrriteerd op de oppositiepartijen, die zich in hoge mate opwonden over de nieuwste cijfers. Gisteren begon De Geus met excuses: ,,De indruk was dat ik de Kamer het recht wilde ontzeggen een debat over de koopkracht te voeren. Dat is niet zo.''

Bij de CDA-fractie ontstond wel meteen een gevoel van urgentie om de koopkracht van minima, onder wie chronisch zieken en gehandicapten, te herstellen. CDA'er Verburg noemde de uitschieters ,,onacceptabel''. Samen met coalitiepartijen VVD en D66 bracht zij het kabinet in beweging met een voorstel om 67 miljoen extra voor minima uit te trekken. CNV-voorzitter Terpstra noemde het ,,gênant'' dat het kabinet zo moeizaam bereid was iets ,,voor de meest kwetsbare groepen'' te doen.

De Geus zegt zelf dat hij vanaf het moment dat de negatieve koopkrachtcijfers bekend waren geworden, over nadere maatregelen was gaan nadenken. ,,In wisselwerking met de Tweede Kamer zijn we tot aanpassingen gekomen. Zo hoort het toch?'' Het kabinet besloot vrijdag het extra bedrag voor de minima op te hogen tot 110 miljoen euro. ,,Ik heb mijn best gedaan'', vindt De Geus. Een meerderheid in de Kamer is tevreden met de 110 miljoen extra. De coalitie verwacht dat gemeenten nu de meest kwetsbaren voldoende kunnen helpen.

De Geus ontving niet alleen kritiek op het kabinetsbeleid, maar hij bracht ook zichzelf in de problemen. Hij kreeg hoon over zich toen hij het GroenLinks-idee voor een `Robin Hood-heffing' gedeeltelijk omarmde: hij wilde geen extra belastingheffing voor de rijksten, zoals Kamerlid Van Gent had voorgesteld, maar als rijken vrijwillig aanboden geld over te maken, dan wilde hij wel ,,hand- en spandiensten'' aan GroenLinks verlenen door een telefoonlijn bij Sociale Zaken te openen. Zijn ministerie zou dan een door GroenLinks te openen rekeningnummer doorgeven aan belangstellenden. Minister Zalm (Financiën) grapte er dinsdag op televisie over dat ze in de ministerraad met een schoteltje waren rondgegaan om euro's te doneren voor de armen.

De Kamer viel en masse over het idee heen. PvdA'er Noorman: ,,Een miskleun''. VVD'er Weekers: ,,Wij hebben ons er behoorlijk aan gestoord dat de minister met de pet rondging.'' CDA'er Verburg: ,,De Geus wekte de indruk dat de compensaties van het kabinet niet voldoende zijn. Misschien deed hij dit vanuit zijn vakbondsverleden, maar het is ongepast.'' SP'er De Wit: ,,Achterlijk''. Ook premier Balkenende nam er afstand van.

De Geus trok gisteren met enig omhaal van woorden zijn handen af van het plan. Als er nog telefoontjes kwamen, dan zou hij die laten doorverwijzen naar GroenLinks, en daarmee was de zaak wat hem betreft afgedaan. De kwestie was wel een ,,wijze les'' voor hem geweest: hij had het onderscheid ,,tussen de verantwoordelijkheid van de overheid en particulier initiatief scherper moeten markeren.'' Een nieuwsbericht met het gratis telefoonnummer is inmiddels van de website van Sociale Zaken afgehaald.

De begrotingsbehandeling werd in hoge mate gedomineerd door de discussie over de koopkracht van de minima. Over de lange termijn van de sociale zekerheid maakte De Geus wel een paar opmerkingen. ,,Ons stelsel is niet toekomstbestendig, het houdt te veel mensen gevangen in de inactiviteit en het is niet voldoende flexibel.'' Volgens hem is het kabinet inmiddels volop bezig met vernieuwingen. Voor de bijstand is al een wet ingevoerd, een nieuw WAO-stelsel staat in de steigers, en het kabinet zint ook op ,,modernisering van de WW''. Op zijn langetermijnvisie kreeg De Geus geen kritiek van de coalitiepartijen. Zijn partijgenoot Verburg riep hem wel op ,,zijn plannen voortaan beter uit te leggen'' en ,,meer warmte te tonen''.

    • Herman Staal