Achtervolgd door spoken uit het verleden

Als zwemnatie bestond Ierland niet, totdat Michelle Smith zeven jaar terug in Atlanta drie gouden olympische medailles won. Vanaf vandaag is The Green Island gastheer van de EK kortebaan.

Jacco Verhaeren deed maandag bij aankomst in Dublin, gastheer van de vandaag begonnen Europese kampioenschappen kortebaan (25 meter), een opvallende ontdekking. Tot zijn verbazing zag de zwemcoach uit Eindhoven dat een van de suites van het hotel is vernoemd naar Ierlands beroemdste maar tevens beruchtste zwemster: Michelle Smith-De Bruin. ,,Zo impopulair is ze dus kennelijk niet.''

Hoe anders is dat buiten Ierland? Smith won zeven jaar geleden drie gouden medailles bij de Olympische Spelen in Atlanta. Hardnekkige geruchten over vermeend dopinggebruik staken onmiddellijk de kop op. Toeval of niet, twee jaar later was Smith het middelpunt van een geruchtmakende dopingaffaire, die tot op het hoogste niveau (Internationale Sportgerechtshof in Lausanne) werd uitgevochten en de rossige zwemster uiteindelijk verloor.

Als het om Smith gaat is Ierland een gespleten natie, weet Ger Doyle, de bondscoach van de Ierse nationale ploeg. In en rondom Dublin, de thuisbasis van de `bionische vrouw', twijfelt vrijwel niemand aan haar onschuld. Smith is het slachtoffer van een duister en door afgunstige Amerikanen beraamd complot. Buiten de hoofdstad overheerst scepsis.

Ook Doyle (42), jarenlang trainer van Smith, heeft zijn twijfels. ,,Ten tijde van het schandaal lag ik in het ziekenhuis. Elke dag kreeg ik van artsen en zusters de vraag voorgelegd wat ik van de hele affaire vond. Mijn standaardantwoord heb ik goed onthouden: Ik geloof Michelle Smith, ik wantrouw Michelle de Bruin.''

Met de entree van haar latere echtgenoot, de Nederlandse ex-atleet Erik de Bruin, veranderde zijn voormalige pupil, vertelt Doyle. ,,Michelle moest ineens niets meer van ons weten, alles moest én zou anders. Erik en zij trokken een ondoordringbaar scherm op. Ook wij waren onderdeel van de boze buitenwereld.''

Doyle heeft zijn voormalige pupil al jaren niet meer gesproken. Smith is tegenwoordig advocate en leidt een teruggetrokken bestaan. Of zij dezer dagen haar gezicht laat zien bij de EK? Doyle haalt zijn schouders op. ,,Ze is welkom, maar of het verstandig is dat ze komt, waag ik te betwijfelen.'' Het kost Doyle moeite om toe te geven, maar: ,,Michelle Smith heeft onze sport meer kwaad dan goed gedaan.''

Als zwemnatie bestond Ierland niet, totdat Smith zeven jaar geleden bij de Spelen van Atlanta drie olympische medailles won. ,,Swimming was hot in those days'', zegt assistent-bondscoach Kevin Williamson, die zelf deelnam aan twee Olympische Spelen (1976 en '80). ,,Maar de controverse die volgde op haar goldrush zaaide zoveel twijfel dat de sport weer in één keer van de kaart werd geveegd.''

Maar Smiths machtsvertoon wekte argwaan, ook al deed de inmiddels 33-jarige Ierse al enkele jaren mee in de mondiale subtop. Ierland was het enige land in Europa zonder (olympische) vijftigmeterbaan. En bovendien: was Smith niet getrouwd met De Bruin, de ex-discuswerper die eerder was betrapt op én geschorst na het gebruik van verboden middelen? Diezelfde De Bruin trad nu op als haar trainster.

Een goede naam had het Ierse zwemmen toch al niet, nadat twee voorgangers van Doyle, Derry O'Rourke en George Gibney, begin jaren negentig werden aangeklaagd wegens seksueel misbruik van jonge zwemmers en zwemsters die hen waren toevertrouwd. Williamson: ,,Geen ouder die zijn kinderen meer op zwemmen durfde te doen.''

O'Rourke verdween op basis van twintig getuigenissen voor twaalf jaar achter de tralies, Gibney ontsprong de dans maar is in Ierland sindsdien persona-non-grata. In de nasleep van de geruchtmakende affaire gelastte de overheid een diepgaand onderzoek naar de handel en wandel langs de badrand. Het vernietigende Murphy-rapport, gepubliceerd in juni 1998, betekende de doodsteek voor de zwemsport: niet alleen werd de macht van trainers aan banden gelegd, daarnaast ging ook de geldkraan dicht. Ambitieuze zwemmers moesten voortaan zelf maar in hun levensonderhoud voorzien.

Zwemmen in Ierland betekent volgens Williamson vooral ,,vechten tegen de spoken uit het verleden''. ,,Al is het gelukkig niet meer zo erg als een paar jaar geleden, toen het ronduit verdacht was als je zwom.''

Mede daarom is swimming geen grote sport in Ierland, in tegenstelling tot hurling, Gaellic football, rugby, voetbal en golf. The Green Island telt amper 13.000 zwemmers, verspreid over ongeveer honderd clubs waarvan het merendeel (veertig) in Dublin is gevestigd. Williamson (44), nog altijd nationaal recordhouder op de 1.500 meter vrije slag, raakte als kind bevangen door zwemmen omdat zijn vader badmeester was. ,,Maar zwemmen leerde ik in de zee, niet in het bad.''

Anno 2003 telt Ierland echter twee vijftigmeterbaden: één in Limerick, waar het opleidingscentrum is gevestigd, en één in Dublin. Het hypermoderne National Aquatic Centre, gelegen aan de rand van de stad, opende begin dit jaar de deuren voor de deze zomer gehouden Special Olympics: de Olympische Spelen voor gehandicapten. Het is een jaloersmakende accommodatie waar `zwemland Nederland' vooralsnog niet aan kan tippen, zoals Verhaeren gisteren cynisch vaststelde.

Het stadion past in de plannen van Doyle en Williamson, die bezig zijn met wat zij ,,een herstart'' noemen. Een groot internationaal zwemtoernooi op eigen bodem komt dan ook als geroepen. Hoge verwachtingen heeft Doyle niet van zijn twaalf zwemmers (zeven vrouwen, vijf mannen) sterke equipe. ,,Een finaleplaats zou al fantastisch zijn, een medaille betekent een heel jaar feest.''