Tussen straf en verzoening

Een vrouw vertelt haar verhaal. Zij is meegevoerd van Oost- naar West-Timor, tezamen met andere vrouwen. In West-Timor werden zij naakt opgesloten en in het openbaar verkracht. Dat ging door totdat zij zwanger werd. De vrouw vertelt haar verhaal met luide, monotone stem, het verdriet voorbij, haar gezicht zonder uitdrukking. De zaal vol met VN-waarnemers en landgenoten luistert in diepe stilte. ,,Mag ik mijn dochter tonen?'' Het meisje is inmiddels een kleuter. De vrouw is teruggekeerd maar uitgestoten door haar dorpsgenoten. ,,Iedereen weet wat er met mij gebeurd is.''

In Oost-Timor hoeft niemand op zoek naar krachtige symbolen. Ze liggen voor het oprapen. Het half-eiland, voormalige kolonie van Portugal, in 1975 overweldigd door Indonesië, herkreeg zijn onafhankelijkheid in september 1999. Pro-Indonesische milities en legereenheden richtten een bloedbad aan onder de bevolking nadat deze tijdens een referendum voor onafhankelijkheid had gekozen. Tijdens de furie van de septembermaand werden dorpen gebrandschat, de hoofdstad Dili veranderde in een spookstad, duizenden inwoners werden gedeporteerd naar het westelijke, Indonesische, deel van het eiland.Vandaag, op mensenrechtendag, vertoont de EO op de ook al symbolische tijd van vijf voor twaalf een vijftig minuten durende film over de wijze waarop de Timorezen sindsdien met hun geschiedenis in het reine proberen te komen. Vijfentwintig jaar bezetting, onderdrukking maar ook broedertwist hebben een zwaar getraumatiseerde bevolking achtergelaten. De film toont getuigen, slachtoffers en daders. ,,Ik kon niet ontkomen aan de wreedheid en waanzin van de milities en de Indonesiërs'', zegt bijvoorbeeld een ex-militielid die een slachtoffer een oor afsneed en hem vervolgens dwong het lichaamsdeel op te eten.

Oost-Timor worstelt met het dilemma tussen bestraffing of verzoening. Filmer Jan van den Berg maakte een indrukwekkend document waarin is vastgelegd dat de big rats, de werkelijke verantwoordelijken voor de schendingen van de mensenrechten, nog vrij rondlopen. Het perspectief ligt bij de worsteling van gewone burgers. Helden als Nobelprijswinnaar bisschop Bello of verzetsleider en huidig president Xanana Gusmao spelen daarbij geen rol meer.

Tales of the crocodiles, EO, Ned.1, 23.40-0.35u.