Maak de zorg themagericht

De gezondheidszorg is versnipperd als gevolg van de veelheid aan medische specialismen. Het kan goedkoper en doelmatiger, meent Jos Frantzen.

De gezondheidszorg is opgebouwd vanuit medische specialismen en zelfs subspecialismen. Onderzoek, onderwijs, financiering en maatschappelijke organisaties hebben zich aan deze structuur van specialismen aangepast. Inherent aan deze structuur `vecht' ieder specialisme voor zijn bestaansrecht. Het eigen probleem wordt opgeblazen; veelal met hulp van derden. Zo zijn inmiddels actrices grootscheeps campagne aan het voeren voor meer aandacht, en dus middelen, voor de bestrijding van borstkanker. Dat is op zichzelf een nobel doel, maar zijn meer middelen te rechtvaardigen gegeven andere gezondheidsproblemen dan borstkanker?

De gezondheidszorg rondom borstkanker, longkanker, hartziekten, nieraandoeningen en zoveel andere ziekten kenmerkt zich door de verzuilde opzet. In elke specialistische zuil zijn onderzoek, onderwijs, en maatschappelijke organisaties gekneed tot een krachtige lobby voor meer middelen. In dit krachtenveld van ontelbare zuilen verdwijnt de doelmatigheid en de betaalbaarheid van de gezondheidszorg al snel uit het blikveld.

Het kabinet probeert de alsmaar uitdijende kosten van de gezondheidszorg in te dammen met meer marktwerking. Die liberale aanpak staat echter haaks op het plancommunistische idee van een verplichte basisverzekering. Deze spagaat dient het handhaven van de solidariteit bij een toegenomen marktwerking. Afgedwongen solidariteit lijkt op termijn echter een doodlopende weg. Immers, inherent aan de versnipperde structuur van de gezondheidszorg zal deze steeds duurder en ondoelmatiger worden.

Themagerichte gezondheidszorg is niet gericht op één ziekte maar op een groep van samenhangende aandoeningen. Die samenhang is te vinden in bepaalde fasen in de levensloop van een mens. Bij kinderen staan bijvoorbeeld aangeboren afwijkingen centraal. Als zodanig zijn `kinderen' als thema van geïntegreerde gezondheidszorg te definiëren. Bij jong volwassenen fungeert de vruchtbaarheid als samenbindend element. Omdat mannen en vrouwen anders zijn, gaat het hier om themagebieden als `jonge vrouwen' en `jonge mannen'. Vanaf circa veertig jaar speelt veroudering een belangrijke rol bij het ontstaan van klachten. Seksuele klachten, incontinentie, hart- en longklachten zijn veel voorkomende problemen voor ouder wordende mannen en dito vrouwen. Bij zeventigplussers staat palliatieve zorg in de breedste zin van het woord centraal. Preventie werkt bij deze groep niet meer. En genezing van de diverse ziekten is meestal niet haalbaar. Verlichting van het levenseinde is de centrale leidraad bij het thema `de oude mens'.

In de themagerichte gezondheidszorg werken medische disciplines samen binnen een thema. Het succes van een specialisme is dan gelegen in het succes van het thema. De gezondheid van een gehele bevolkingsgroep, zoals de ouder wordende man, is dan maat voor het succes van een thema. Gezondheid die relatief eenvoudig te bepalen is aan de hand van cijfers over de totale sterfte en de kwaliteit van leven binnen de doelgroep. Een klus die een onafhankelijke instantie als het Centraal Bureau voor de Statistiek zonder problemen kan klaren. Terugdringen van de sterfte en verhogen van de kwaliteit van leven binnen een doelgroep worden dan de kernachtige en daardoor toetsbare doelen van de gezondheidszorg.

Specialismen kunnen bijdragen aan verschillende thema's. Dat vereist de inzet van bepaalde faciliteiten, zoals die voor dotterbehandelingen, binnen meerdere thema's. Themagerichte gezondheidszorg zal dan ook de bestaande trend van gemeenschappelijk gebruik van dure faciliteiten, zoals operatiekamers, versterken. Een maximaal en dus doelmatig gebruik van faciliteiten is inherent aan themagerichte gezondheidszorg.

Het inbinden van medische specialismen in thematische gezondheidszorg beperkt de concurrentie omdat die er primair is tussen enkele grote thema's. Dat maakt de discussies over het toewijzen van middelen overzichtelijk en politiek hanteerbaar. Een indeling van de gezondheidszorg naar levensfasen reflecteert bovendien de maatschappelijke verhoudingen. Hoeveel zorg willen wij aan ouderen bieden? Hoeveel zorg aan kinderen? Hoeveel zorg aan de economisch actieve groep van ouder wordenden? Of aan die van jonge mensen?

Discussies over themagerichte gezondheidszorg worden herkenbaar voor de burger en dat is goed voor de onderlinge solidariteit. In ieder geval zal de gezondheidszorg goedkoper en doelmatiger zijn bij een thematische dan bij de huidige versplinterde aanpak.

Dr. Jos Frantzen is bioloog-epidemioloog verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Nijmegen.

    • Jos Frantzen