Duitsers liggen niet wakker van grondwet EU

De tijd dat in Duitsland het eigen belang ondergeschikt was aan het Europese is al lang voorbij. Dat blijkt ook bij de onderhandelingen over een nieuwe grondwet.

Duitsers staan bekend als overtuigde Europeanen. Beweerd werd zelfs ooit dat Duitsers het liefst Europeaan zouden zijn om niet langer Duits te hoeven zijn. Dat was in het tijdperk-Kohl. Lang geleden.

Europeanen zijn de Duitsers nog steeds. Maar de omgang met Unie en met de buurlanden is een andere geworden. De gedachte de Duitse nationaliteit op te laten gaan in het Europese ideaal doet in 2003 potsierlijk aan. Nuchter en zelfbewust laat de rood-groene regering van Gerhard Schröder zich leiden door het eigen belang. Wie daarbij in de weg staat riskeert een duw. Het Europese beleid van Schröder is misschien billijk in uitgangspunt, maar niet bijster fijntjes in de afwerking.

Nu Europa een grondwet krijgt is van opwinding over het project dan ook geen sprake. In de optiek van veel Duitsers, anders niet wars van een scheut pathos, is de grondwet een verdrag als zoveel andere overeenkomsten. Een dossier waarover politieke specialisten al maanden twisten in een vocabulaire voor ingewijden. De katholieke leken en priesters, verenigd in Pro Sancta Ecclesia, hielden deze maand in advertenties nog een vurig pleidooi voor een christelijk Europa – compleet met herinvoering van de Latijnse mis én een verwijzing naar God in de preambule van de grondwet. Maar daarmee was dan ook meteen het maximum aan bevlogenheid bereikt.

De kanselier lobbyt intensief voor een nieuwe en efficiëntere managementstructuur voor de Unie, een structuur die beter dan voorheen recht doet aan het numerieke gewicht van de tachtigmiljoen Duitsers. De serieuze kranten volgen het verloop van de frontlinies tussen de Europese regeringsleiders op de voet. De rest van het land, inclusief de politieke elite, heeft andere besognes.

Wie zich in Berlijn nog niet heeft overgegeven aan de genadeloos oprukkende kerstkolder richt zijn aandacht vooral op de confrontatie tussen regering en oppositie over sociale hervormingen en belastingverlaging. Wordt de Duitse hervormingsstaat nu echt ontslakt? Daalt de inkomstenbelasting op 1 januari daadwerkelijk met gemiddeld 10 procent? De reputatie van de regering hangt van het antwoord op die vragen af, evenals de kansen voor de Duitse economie. Om het allemaal financieel mogelijk te maken werd zelfs het Europese Stabiliteitspact (made in Germany) aan de kant geschoven.

Vandaag is het high noon voor Schröders Agenda 2010. De hervormingen en de belastingverlaging werden door de oppositie van CDU/CSU en liberalen in de Bondsraad, de deelstatenkamer, tegengehouden. Sindsdien moet een parlementaire commissie een compromis uitbroeden. Al weken wordt er in kleine clubjes over de verschillende onderwerpen vergaderd. De voortekenen zijn niet gunstig heet het, de partijen komen nauwelijks tot elkaar. Vandaag komt de commissie, de zogeheten Vermittlungsauschuss weer bijeen. Berlijn bereidt zich voor op een lange nacht met ongewisse afloop.

Schröders kleine coalitiepartner de Groenen worstelt intussen met haar geloofwaardigheid. De kanselier wil graag zakendoen met China. Atoomzaken. China wil plutonium kopen en een atoomfabriek. De regering moet exportvergunningen verlenen. Dat ligt moeilijk in een partij die groot werd in de strijd tegen kernenergie. De atoomfabriek staat in Hanau en werd dankzij de interventie van Joschka Fischer, destijds minister van Milieu in Hessen, nooit in gebruik genomen. Nu wil de regering Schröder/Fischer aan China verkopen wat voor Duitsland niet goed genoeg was. Juridisch zijn mijn handen gebonden, zei Fischer. Voor veel Groenen keek hij daarbij niet bedrukt genoeg.

In de Europese onderhandelingen demonstreren Schröder en Fischer dezer dagen weer eensgezindheid met Frankrijk. Jacques en Gerhard, het is de liaison van het jaar. Toen Duitsland alleen stond in de kwestie Irak hebben ze elkaar omhelst, en sindsdien niet meer losgelaten. Nu trekken ze samen op, met de dubbele meerderheid – het principe waarbij de bevolkingsaantallen een groter gewicht krijgen in de machtsverhoudingen – als gezamenlijke inzet. ,,De kanselier en ik zullen geen deal accepteren tegen elke prijs en onder elke voorwaarde'', zei Chirac gisteren in Parijs tijdens een bezoek van Schröder. ,,Zo is het'', beaamde daarop de bondskanselier.

Hoe meer aandacht Duitsland aan de dag legt voor Frankrijk, hoe minder er lijkt over te schieten voor de andere buurlanden. Polen werd gebruuskeerd tijdens de Irak-crisis, Nederland en Oostenrijk tijdens de Pact-crisis. Met Tsjechië is het altijd een beetje spitsroeden lopen. ,,Helmut Kohl wist dat de grote landen in Europa de kleintjes met egards en met gevoel moesten behandelen'', zei Wolfgang Schäuble, buitenlandspecialist van de CDU. ,,De huidige kanselier neemt zijn beslissingen met een groot gebrek aan mededogen.'' Schäuble steunt overigens de koers van Schröder als het gaat om de dubbele meerderheid.

Schröder en Fischer nemen niet het risico het uiteindelijke resultaat voor te leggen aan het volk. Een voorstel voor een referendum over de Europese grondwet haalde het dit najaar niet – ook al hebben SPD en Groenen in hun coalitieverdrag opgenomen dat ze zich voor referenda sterk zullen maken.