Eucharistie

In de dromen die ik af en toe heb over de in 1988 gestorven schaker Hein Donner voeren we leerzame gesprekken. Een keer bracht ik de kranten voor hem mee die in een rek buiten zijn verpleegruimte lagen. Hij kon ze zelf niet pakken, want dan werd hij tegengehouden door een wachter, maar ik kon ze wel naar binnen smokkelen, want mijn bagage werd niet gecontroleerd. Net zoals vroeger, wanneer je als schaker de Sovjet-Unie binnenkwam.

We bespraken het nieuws dat in die kranten stond en Hein zei dat het voor ons een plicht was om te geloven in de morele superioriteit van de westerse samenlevingen, niet omdat het waar zou zijn, maar omdat we anders geen recht zouden hebben op onze hoge levensstandaard. Daar was ik het niet mee eens. Sterker nog, ik zou dat argument nooit zelf bedacht hebben als het niet in mijn droom uit de mond van Hein was gekomen.

Over zijn neefje Piet Hein, die allochtonen strenger wil straffen dan andere Nederlanders omdat de gevoelswaarde van een straf voor hen anders zou zijn, hebben we het nooit gehad. Het zou waarschijnlijk te pijnlijk zijn voor Hein, die wel een rebel was, maar toch ook trots op zijn familie, toen dat nog kon.

Doordat er in Duitsland een proces wordt gevoerd tegen een kannibaal die een vriend met diens instemming heeft geslacht en opgegeten, als een daad van liefde, herinnerde ik me een gesprek waarvan ik niet zeker meer weet wanneer we het voerden, toen Hein nog leefde of na zijn dood in een droom.

Hij had het vaak over de bijbel en die keer ging het over het lichaam van Jezus, dat na zijn dood in een rotsgraf was gelegd. Na de rust van de sabbat gingen de vrouwen die met hem uit Galilea gekomen waren terug naar het graf. ,,Zij vonden de steen van het graf afgewenteld, en toen zij er ingegaan waren, vonden zij het lichaam van de Here Jezus niet.'' (Lucas 24:2-3)

Hoe kon het lichaam verdwenen zijn? De verklaring dat het door een wonder was gebeurd is altijd onbevredigend als er een natuurlijke verklaring mogelijk is. Hein had die verklaring: de vrouwen – bij Lucas zijn het Maria Magdalena, Johanna en Maria, de moeder van Jacobus – hadden het lichaam zelf opgegeten voordat ze de verdwijning aan de apostelen meldden. Het was een daad van liefde, piëteit en toeëigening geweest.

Zo moest ook de eucharistie begrepen worden, waarbij de gelovigen het lichaam en het bloed van Jezus eten en drinken in de vorm van brood en wijn. Het is de rituele herhaling van een historische gebeurtenis; volgens de Kerk een herhaling van de kruisdood, waarin Jezus zijn lichaam offerde, maar volgens Hein wordt in de eucharistie de maaltijd van de vrouwen herhaald. Dat het juist de vrouwen waren die Jezus opaten had nog een speciale betekenis, maar die ben ik vergeten.

Ik heb gezocht of die theorie ook door anderen was geformuleerd. Je zou denken van wel, want bijna alles wat over deze zaken gedacht kan worden is wel eens opgeschreven, maar ik kon niets vinden.

Zoals gezegd, ik weet niet meer of Hein me dit tijdens zijn leven vertelde of later in een droom. De tweede mogelijkheid is het interessantst. Je zou dan kunnen zeggen dat ik die theorie zelf verzonnen had, omdat het mijn droom geweest was.

Maar helemaal juist zou dat toch niet zijn. Ik verzin zulke dingen niet. Het is typisch iets voor Hein of voor Harry Mulisch om zo'n theorie te bedenken.

Een personage in een droom kan iets zeggen dat typisch is voor hem en dat de dromer zelf niet zou kunnen bedenken. Ik geloof niet echt dat de doden tot ons kunnen spreken in een droom, maar het lijkt dan wel zo.