De voorbestemde

ZUIVER STAATSRECHTELIJK gesproken heeft prinses Máxima gisteren haar voornaamste taak volbracht. Met de geboorte van de voor de buitenwereld nog naamloze dochter is de voortzetting van het Huis van Oranje in rechte lijn voorlopig gegarandeerd. De monarchie in Nederland kan weer even vooruit. Maar tegelijk illustreert deze zakelijke constatering bij een toch vreugdevolle gebeurtenis als een geboorte nog eens het onmenselijke aspect van een eeuwen geleden ontwikkeld systeem dat is gebaseerd op erfopvolging. Van de naar schatting 200.000 kinderen die gisteren over de gehele wereld zijn geboren is degene die op de speciaal ingerichte kamer in het Haagse Bronovo-ziekenhuis het leven zag, als enige reeds voorbestemd. Zij zal ooit aan het hoofd van een Nederlandse regering komen te staan. Dan zal zij zich aan een taak moeten zetten waarvan koningin Juliana in 1948 bij haar inhuldiging zei dat deze ,,zo zwaar is dat niemand die zich daarin ook maar een ogenblik heeft ingedacht haar zou begeren.'' Nimmer heeft zij erom gevraagd. Conform artikel 26 van de Grondwet was reeds in de embryonale fase de toekomst voor het eerste kind van prins Willem-Alexander en prinses Máxima bepaald.

Voor de ouders en voor het kind valt slechts te hopen dat zij er onder de hun opgelegde omstandigheden het beste van zullen weten te maken. Prins Willem-Alexander wist het al hoe het is om als `nationaal bezit' geleefd te worden, prinses Máxima weet het sinds enige tijd en de nieuwe prinses zal het veel eerder dan haar lief is te weten komen. Zij zal opgroeien in een omgeving die weer een totaal andere is dan die van haar vader. Dat bleek gisteren al direct toen zij – viereneenhalf uur na de geboorte – reeds live aan het volk werd getoond. Treffend werd daarmee de paradox letterlijk in beeld gebracht: voor het eigen bestaansrecht kan de monarchie het niet stellen zonder de massamedia, maar het zijn diezelfde massamedia die hun leven zo ongewoon maken. De op iconen gestoelde amusementsindustrie, die ook steeds verder oprukt in tal van serieuze media, roept om zichtbaar koningschap. Daartegenover staat een volwassen parlementaire democratie die juist vraagt om terughoudend koningschap. Het is al onduidelijk hoe prins Willem-Alexander zich als toekomstig koning in deze spagaat zal weten te handhaven. Voor zijn dochter is de toekomst op dit punt dus al helemaal ongewis.

ONDERTUSSEN KAN de geboorte van deze vrouwelijke troonopvolger ook gevierd worden als een product van de emancipatie. Het was immers te danken aan de begin jaren zeventig ingediende motie van het Tweede-Kamerlid Padt-Jansen (PvdA) dat de gelijkberechtiging van man en vrouw ook in de Grondwet bij het hoofdstuk erfopvolging werd opgenomen. Tot de grondwetswijziging van 1983 hadden bij het koningschap zonen voorrang boven dochters. Zo bezien is er al sprake van modern koningschap. De nieuwe prinses valt slechts toe te wensen dat de `echte' modernisering van het koningschap, waar tot nu toe vooral veel woorden aan zijn gewijd, ook tot concrete resultaten zal leiden. Resultaten die als prettige bijkomstigheid voor haar zullen hebben dat zij een iets menselijker bestaan krijgt.