`Authentieke' Schumann onder Rattle fel en koppig

Behalve chef-dirigent van de Berliner Philharmoniker, is Sir Simon Rattle óók en al sinds 1992 eerste gast-dirigent van Orchestra of the Age of Enlightenment. Anders dan veel authentieke orkesten kenmerkt dat orkest zich door een open houding ten opzichte van speelwijze én repertoire, die wordt weerspiegeld in de keuze voor `gewoon' dirigent Rattle.

Het weinig `verlichte' programma rondom Schumann en Brahms waarmee het orkest nu rondreist, bracht gisteravond in het Concertgebouw geslaagde momenten in een merkwaardig totaal. Welke muziek Rattle ook aanvat, hij gaat deze te lijf met de verfijning van uitvergrote kamermuziek. Maar inhoudelijk lijkt hij daarbij vooral geïnteresseerd in de structuur, psychologie en gelaagdheid van de muziek, en minder in de specifieke mogelijkheden van een authentiek instrumentarium. In de Tragische ouverture ontbrak ondanks Rattles temperamentvolle leiding de echte 'tragische' noot in een klankbeeld dat onnatuurlijk door de natuurhoorns werd gedomineerd.

Op zich zeer gelukkig was de keuze voor Schumanns Vioolconcert violist Thomas Zehetmair aan te trekken als `solist' in functie, maar niet in doen en denken. Zehetmair richt zich vooral op gebalanceerd samenspel, en liet zijn solopartij als één intelligente, fijnzinnige en wendbare stem ondergaan in en opduiken uit het symfonisch geheel. Mooi getroffen werd daardoor de contemplatieve sfeer van het middendeel, als een eilandje van bespiegeling in dit structureel eigenaardige, alle kanten uitwaaierende concert.

Hét nadeel van een authentiek orkest in romantisch repertoire ligt besloten in de minder robuuste en, wat betreft de blazersinzetten, minder zekere klank. Voor veel muziek bieden oude instrumenten talrijke voordelen, maar Brahms Haydn-variaties klonken hier eenvoudigweg wat mager. Eenzelfde klankprobleem speelde in Schumanns Vierde symfonie, maar daarin prevaleerde de bewondering voor de lef en totale compromisloosheid van Rattles visie en zijn superieure controle over de uitwerking daarvan.

Onder Rattle klonk de Vierde extreem fel, koppig en onbehouwen, met maximale contrasten tussen gedragen momenten en de lichte, razendsnelle passages waarvan contrabasloopjes als windhoosjes de tamme componenten waren. Niet pompend martiaal maar als een wufte quickstep danste hier de Finale, en bewees Rattle zich opnieuw een van de zeer weinige grote dirigenten die muziek verbaasd kan laten klinken.

Donderdag klinken zowel Brahms' Tragische ouverture als Schumanns Vierde symfonie opnieuw in het Concertgebouw, dan bij het Concertgebouworkest onder Emmanuel Krivine en dus gelukkig weer 'gewoon' op moderne instrumenten.

Concert: Orchestra of the Age of Enlightenment o.l.v. Simon Rattle m.m.v. Thomas Zehetmair (viool). Gehoord: 7/12 Concertgebouw, Amsterdam.