Waterbed aan de Ramlehweg

Verboden voor nieuwe kansarme asielzoekers en uitkeringstrekkers. Rotterdam ontvouwde deze week grote plannen om de stadsbewoners een rooskleuriger toekomst te bieden. Maar het is de vraag of de landelijke politici instemmen met noodzakelijke wetswijzigingen. Intussen is het doormodderen geblazen. Reportage uit een probleemwijk die geen probleemwijk mag heten.

Ik bel Paul van den Berg op een zondagmiddag in september voor een Ramleh-update. Dit voorjaar publiceerde het Zaterdags Bijvoegsel het `dossier' van Paul van den Berg. In dat relaas beschreef hij wat hij in zeven jaar had meegemaakt aan vernielingen, inbraken, intimidatie en geweld in de Rotterdamse Ramleh-buurt (deelgemeente Kralingen-Crooswijk). Zijn verhaal maakte veel reacties los, zowel bij burgers als bij de overheid. Burgemeester Opstelten zocht hem thuis op.

Het is een verstilde nazomerdag... ,,Wacht even!'', zegt hij over de telefoon, ,,er rent net een neger met een plastic zak door mijn voortuin. Hij wordt achtervolgd door de politie.''

,,Halloooh, halloooh! Hij is de Ramlehweg op!'', roept hij tegen de hollende agenten. ,,Hij is in paniek een puntig hek overgeklommen en zal wel flink bloeden. Ik zie allemaal surveillancewagens door de buurt cruisen.''

Even later staakt de `autokraker' zijn wilde vlucht en wordt hij aangehouden door de politie. Van den Berg: ,,Zo gaat het hier op een zondagmiddag. Maar het is enorm geruststellend dat er tegenwoordig politieagenten achteraanrennen.''

Na de publicatie van zijn dossier is er duidelijk meer politie op straat in de Ramleh-buurt, constateert Van den Berg. In het algemeen was het een rustige zomer. ,,Het gaat buitengewoon traag, maar er is wel degelijk iets gedaan. Er rijdt vaker een politieautootje bij het Libanon Lyceum. De hangjongeren zijn daar weg. En vooral de overlast en criminele activiteiten 's avonds bij de school zijn grotendeels verdwenen. De struiken zijn gerooid, waardoor er meer overzicht op het plein is gekomen. De verbeterde verlichting geeft iedereen een gevoel van veiligheid. Het business-deel van het dealen is ergens anders heen gegaan. Maar als het toezicht even inkakt, is het hier zo weer mis.''

Aan de achterkant van het voormalige schoolgebouw, waar Van den Berg met zijn gezin woont, loopt de Ramlehweg. Geschakelde bruine bakstenen huizen uit de jaren dertig, voornamelijk koopwoningen en duurdere huurhuizen. Op zaterdag 30 augustus is er vanaf vijf uur 's middags een buurtfeestje (het eerste ooit) op de hoek van de Ramlehweg en de Oudedijk. In een halfopen tent verzamelen zich in gemoedelijke sfeer zo'n dertig, veertig Ramlehers, vooral blanke middenklasse. ,,Veel eerste-huisbezitters, op weg naar Hilligersberg en het welvarende deel van Kralingen'', constateert één van hen. Verschillende bewoners vinden dat er eigenlijk geen grote problemen in hun straat zijn. Geen van hen wil met zijn naam in de krant. ,,We hebben eigenlijk alleen overlast van hondenstront.''

Marije Bernard (46) wil wel met haar naam in de krant. Het feestje is pal voor de deur van haar koopwoning. Marije vond het verhaal van Paul van den Berg `schokkend'. Zelf was ze de afgelopen jaren getuige van een steekpartij, een ontvoering en een aanranding. Ook heeft Bernard lawaaioverlast van scooters die 's avonds laat over de stoep racen. Haar man Alfred is een keer tegen de grond geslagen, toen hij er wat van zei. Een andere keer zijn haar ramen op de begane grond ingeslagen door ruziënde mannen. De dader werd gepakt. Ze meldde de incidenten steeds bij de politie, soms deed ze ook aangifte. ,,Je kunt twintig keer aangifte doen, maar er gebeurt toch niets mee.''

En er zijn met Bernard meer buurtbewoners die dat zo ervaren. In een enquête van de deelgemeente en ook in een brief (21 juli 2003) van de Bewonersvereniging Kralingen aan de autoriteiten tekent zich het bekende Rotterdamse rijtje af: verkeersoverlast, vandalisme, inbraken, autokraken, drugsoverlast, alcoholmisbruik op straat door hangjongeren, bedreigingen, geweld, schieten op verkeersborden en schreeuwpartijen. Op zaterdag 12 april 2003 werden voor deze enquête 149 passanten in de Lusthofstraat, Oudedijk en de Vlietlaan uitgebreid ondervraagd over de hele buurt.

Bernard zit ook in het bestuur van de speeltuin achter haar huis. Daarnaast ligt een voetbalkooi waar jongeren veel overlast geven. Al meerdere jaren wordt erover gesproken: hij moet hufterproof worden, schoon blijven en 's avonds worden afgesloten door een toezichthouder. ,,Maar het blijft bij praten en overleggen. Moet er weer eerst een enquête gehouden worden, is er weer een zomer naar de knoppen. We hebben er genoeg van dat door nalatigheid van duurbetaalde bestuurders de buurt langzamerhand naar de verdommenis gaat.'' En dan is er nog stankoverlast waar Marije moedeloos van wordt: een sloot achter haar huis staat in open verbinding met het hoofdriool. Bij veel regen ontstond er ,,verschrikkelijke stankoverlast'' en bevolken ratten haar kruipruimte. ,,Ik ben vier jaar bezig geweest hier iemand te krijgen. Pas na ingrijpen van de gemeentelijke ombudsman kwam de desbetreffende dienst in actie. Nu de ratten nog.'' Want Bernard slaapt al verschillende maanden op de eerste verdieping, vanwege het lawaai.

Post uit Madurodam

Dertig meter van Bernards huis, om de hoek, eindigt de Vlietlaan. En de Vlietlaan en de Goudse Rijweg omsluiten de buurt die door veel bewoners als een van de meest problematische wordt beschouwd. ,,Je ziet er heel veel jongens rondhangen'', zegt Bernard. ,,Ze houden je voortdurend in de gaten en rijden in de duurste super-de-zoef-sleeën. Ik heb vroeger in het Oude Westen gewoond en schietpartijen meegemaakt, maar hier is het erger.'' Een horeca-ondernemer uit die buurt, die anoniem wil blijven, ziet er regelmatig ,,post uit Madurodam'' op straat liggen, kleine, lege envelopjes die voor de cokehandel worden gebruikt. ,,Het wordt hier steeds gekker. Om een uur of zeven komen de Marokkaanse jongetjes, spionnetjes van een jaar of dertien, veertien op fietsen. Ze checken de auto's op kostbare spullen. Binnen een paar minuten komt er vervolgens een rapide eenheid en is alles weg. Veel van die jonge kinderen zijn ook drugskoeriers. De politie hier is de Comedy Capers.''

Carla Bernardi (50) woont in die buurt, in een zijstraat van de Vlietlaan, samen haar man Karl. Bernardi is vice-voorzitter van de Bewonersvereniging Kralingen, ze groeide op in de wijk Jaffa, een straat verder. Bernardi beschrijft de teloorgang: ,,Kralingen was vroeger een dorpje, een keurige buurt. Vanaf 1980 kwam de stadsvernieuwing. Heel veel woningen werden gesloopt en gerenoveerd. Toen is de sociale samenhang uit de wijk verdwenen. Steeds meer Nederlandse bewoners en winkeliers trokken weg naar Alexanderpolder en vooral Zevenkamp. Allochtonen kwamen er voor in de plaats. De sociale controle verdween, en toen is het afglijden razendsnel gegaan. Een deel van de jeugd is aan het dealen geslagen en is eigenlijk de baas in de straat.''

Deze zomer is de situatie dan ook `overgekookt', zoals Bernardi het uitdrukt. ,,In juni, juli liep het zo uit de hand dat we echt het idee kregen dat hier alles kon. Vooral de lokale boys lopen hier te dealen: Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse jongens. De brutaliteit waarmee dat gebeurt is ongelofelijk. Het gaat om harddrugs, coke. Ik hoop dat die dealers de NRC niet lezen, want ik ben al verschillende keren bedreigd.'' Sinds deze zomer zijn er ook nog hoeren bij gekomen, omdat de tippelzone gesloten wordt. ,,Zowel vrouwen als jongetjes die mannen op de Vlietlaan aanspreken.''

In het enquêteverslag staat een passage over `hangjongeren' op de Goudse Rijweg, Vlietlaan en de Lusthofstraat die ervaren worden als ,,intimiderend, agressief en bedreigend''. Diezelfde jongeren houden zich bezig met dealen en het plegen van inbraken in de omgeving. Een lerares van het Libanon Lyceum meldt dat kinderen dronken op school komen. Maar veel bewoners doen geen aangifte, vertelden ze aan de enquêteurs, uit angst voor bedreiging.

Misschien is dat een verklaring voor het relatief lage aantal meldingen bij de politie tijdens de maanden juli, augustus en september, toen de bewoners vonden dat de situatie overkookte? Zo telde de politie deze maanden slechts 87 meldingen over de Vlietlaan en de Goudse Rijweg. Vijfentwintig maal ging het om overlast van jongeren, vooral 's avonds en 's nachts, waarna er twee verdachten zijn aangehouden voor drugsoverlast. Achttien meldingen gingen over inbraak in auto's en een winkel, diefstal en zakkenrollerij. Vier keer werd mishandeling gemeld en één keer belde iemand over een schietpartij.

Intussen kwam de Bewonersvereniging Kralingen bij elkaar. Ondanks de zomervakantie verschenen op 14 juli veertig bewoners. De vergadering besloot tot een handtekeningenactie om een politiepost in de Vlietlaan te krijgen. Een noodkreet, zegt Bernardi en niet zonder gevaar: als je je nek uitsteekt, word je het mikpunt. ,, Maar het kan niet zo zijn dat die gasten hier de boel overnemen. De afgelopen zomer waren hier 's nachts verschillende schietpartijen. Dat is natuurlijk al heel erg bedreigend. Ik stond heel lang alleen, maar nu staat het water de meeste bewoners ook aan de lippen en zijn ze bereid in actie te komen.''

Dat bleek. Binnen twee weken werden 1.125 handtekeningen opgehaald, ook van veel allochtone bewoners. Het leeuwendeel van hen heeft net zo'n overlast als de Hollanders, vertelt Bernardi. ,,Ik kreeg kippenvel toen ik al die buitenlandse namen zag staan.'' De bewonersvereniging zocht contact met de veiligheidscoördinator van de deelgemeente. Toen bleek dat voorzitter Gerard Schuiling reeds `een zomeraanpak', extra politie-inzet, voor de buurt had geregeld. ,,Daarna werd er meer gesurveilleerd. Maar het heeft zich nu meer naar de zijstraten verplaatst. Het bekende waterbedeffect.''

Alcohol

Hoofd Wijkpolitie Maljaerd den Hollander zegt dat de politie de Vlietlaanbuurt al eind voorjaar in de kijker had. Er kwamen steeds meer signalen dat de overlast aan het toenemen was, vooral door enkele tientallen Marokkaanse jongeren en jongere ouderen. (,,Ik ga niet oordelen over de onveiligheidsbeleving van de buurtbewoners, maar die jongeren zijn daar nooit de baas geweest.'') De politie besloot tot een `gefaseerde' aanpak. ,,Eerst werd er een waarschuwingsbrief uitgedeeld aan de jongeren. Daarin stond dat de politie ,,al enige tijd meldingen van overlast'' ontving en dat de politie vanaf 21 juli ,,verbaliserend'' zou gaan optreden. Vanaf half juli tot eind juli volgde ,,een waarschuwingsperiode''. Begin augustus begon het ,,repressieve'' optreden in de buurt. Meer politiesurveillance, zowel fietsend als lopend, gericht op bestrijding van directe overlast van lawaai, alcoholconsumptie, urineren en groepsgewijs rondhangen. Den Hollander: ,,Maar zolang wij er zijn, blijven ze daar natuurlijk niet hangen.''

Ook werd er in `burger' gesurveilleerd om strafbare feiten op te sporen. Den Hollander: ,We begrepen van bewoners dat er in de wijk in drugs gehandeld wordt. Er zijn meerdere acties geweest. Dat heeft half augustus geleid tot de aanhouding van één persoon in het kader van de Opiumwet. Er is daarnaast nog één schietincident geweest. Dat is eigenlijk het enige dat ons ter ore is gekomen. Kortom, op de Goudse Rijweg en omgeving hebben zich deze zomer slechts weinig criminele feiten voorgedaan. Ik wil niet zeggen dat wij alles weten, maar als de bewoners het niet melden, dan kunnen wij ook niets doen.''

Over die opmerking van de politiechef moet Jeannette Verveen schamper lachen. Zij woont op de relatief rustige en welvarende Plantageweg, en ze kreeg november vorig jaar het sterke vermoeden dat naast haar huis een xtc-laboratorium was gevestigd. Na drie meldingen is ze zelf naar het bureau gefietst, waarna de politie de zaak een half uur later kwam onderzoeken en inderdaad een drugslab aantrof. Meerdere bewoners klagen over de slecht bereikbare alarmnummers en het feit dat de politie na een melding niet of veel te laat reageert.

,,Ik kijk daar heel anders tegenaan'', zegt Den Hollander. ,,Soms komen er meldingen van meerdere feiten op hetzelfde moment. Dan moet je kiezen en kan er wat tijd overheen gaan.''

Uit de bewonersenquête van de deelgemeente blijkt dat de adressen van de dealpanden en -plekken bekend zijn. Hoe zit dat dan? ,,Wij weten van een aantal potentiële drugsoverlastgevende panden'', zegt Den Hollander, ,,Daar hebben wij actie op ingezet. Dat kan zowel een civiele actie tegen de bewoners zijn, zoals het verrichten van aanhoudingen en het opmaken van een proces-verbaal. Maar zolang wij er zijn, blijven ze daar natuurlijk niet hangen. Dan verplaatst het zich.''

Met de handtekeningenactie wilden Carla Bernardi en de bewonersvereniging ook vooral meer aandacht van de `Coolsingel' krijgen. ,,Ik ben ervan overtuigd dat de deelgemeente van goede wil is. Maar die loopt ook tegen dingen aan. Door het stadhuis wordt zo'n wijkveiligheidsactieprogramma opgelegd. Tot die tijd staat het stil. We willen dat Opstelten hier komt en hem duidelijk maken dat de Prinses Julianalaan waar hij woont hier niet zo heel erg ver vandaan is. Ik wil wel eens weten hoe hij het zou vinden als hij hoeren en junks voor zijn deur heeft. Deze buurt mag geen probleemwijk genoemd worden, dat is ons probleem. Maar het verschilt hier niet zoveel van de Tarwewijk en Spangen, hoor. Het is hier ook een no go area!''

Bernardi kreeg haar zin. Op 10 september had ze met drie andere bewoners een kwartier een eerste ,,goed gesprek'' met Opstelten. ,,We hebben hem duidelijk kunnen maken dat er nog een ander Kralingen is.'' Opstelten beloofde het najaar nog eens terug te komen. En dat deed hij. Op 14 november beloofde hij de wijkbewoners dat er in de buurt een toezichtpost komt, aan de Vlietlaan, waar waarschijnlijk Marokkaanse buurtvaders en toezichthouders een plek krijgen om samen de overlast te bestrijden.

Bernardi is, zegt ze ,, positief, maar het staat alleen nog op papier''. Ze blijft hoe dan ook in de wijk wonen. ,,Misschien omdat ik gek ben. Mijn kinderen zijn al uit huis. Ik laat me niet wegjagen. Ik heb veel vrienden hier.''