Vieze sokken na één muisklik

Nepwaarschuwingen voor virussen passen in een lange traditie van broodje-aapverhalen. Maar ze kunnen wel irritatie wekken.

Een ander bang maken is een van de grootste genoegens die een mens kan beleven. Bang gemaakt worden overkomt ons net zo lief. Het is zelfs een bedrijfstak, met spookhuizen en horrorfilms als genietbare producten. Als we daarvan niet bang genoeg worden, willen we ons geld terug. Kortom: we vragen erom. En consumenten die vragen, worden zelden overgeslagen.

Ook willen we elkaar graag helpen. En geholpen worden overkomt ons net zo lief. Het is zelfs een bedrijfstak, met Wegenwachten en telefonische helpdesks als genietbare producten.

Wanneer hulp en angst samenkomen, ontstaat een explosief mengsel. Het kan alleen onschadelijk gemaakt worden door een dappere voorhoede die niet bang te maken is en weinig behoefte heeft actief als hulpverlener op te treden. Wie zijn deze mensen? Het zijn de computergebruikers die weigeren waarschuwingen door te sturen aan al hun vrienden en kennissen.

Waarschuwingen als deze: ,,Wanneer u een e-mail binnenkrijgt met de naam `GIRL THING' open dit aub niet!!!! Dit bericht bevat het virus `GIRL THING'. Deze informatie is vandaag bij HP Nederland binnengekomen. Dit virus is nog erger dan het I LOVE YOU en MELISSA virus en er is momenteel nog geen oplossing voor dit virus, het zal de hele wereld op zijn kop zetten. Het is gemaakt om te werken via Netscape Navigator en Microsoft Internet Explorer, Macintosh en IBM compatible computers. Niet veel mensen weten nog van dit virus, dus zend deze mail aan zo veel mogelijk vrienden, kennissen, relaties en klanten. STUUR DUS DOOR, DIT IS HEEL BELANGRIJK!!!!''

Wie wil er nu dat de wereld op zijn kop gezet wordt? Groepjes mannen in de Afghaanse hooglanden misschien, maar toch zeker niet de hypotheekbankvrezende beeldschermwerker uit het vrije Westen? Stuur dus maar door naar al die kennissen en vrienden. En voel u ook een beetje trots. Niet alleen heeft u geholpen de wereld te redden van de ondergang, ook was u er vroeg bij. Immers: nog niet veel mensen weten van dit virus. Dit schreef de afzender van dit bericht, niet onwaarschijnlijk ook een vriend of kennis.

De trots is snel voorbij. Kennissen vragen zich geïrriteerd af of u niets beters te doen hebt. Computervirussen zijn inderdaad vervelend, maar het Girl Thing-virus bestaat niet. Het enige vervelende aan Girl Thing is de waarschuwing zelf. Elke angstige hulpverlener blijft haar doorsturen en krijgt op zijn beurt reprimandes van onbevreesde kennissen. Onbevreesd? Nee, gewoon goed geïnformeerd en bekend met het verschijnsel hoax. Zo heten zulke nep-waarschuwingen, hoaxes, van het Engelse woord voor grap of bedrog.

De hoax is weinig meer dan een oud gebruik in een nieuw jasje. Al zo lang de mens kan praten waarschuwt hij zijn naaste voor de gevaren van bosgeesten, moerastrollen en 7-Up in glaasjes Baileys. Een gewaarschuwd mens telt voor twee een wonderbaarlijke vermenigvuldiging waar nogal wat op valt af te dingen.

Nog in oktober van dit jaar dook een nieuwe waarschuwing op in Nederland. Bendes Marokkaanse jongens zouden meisjes opwachten in donkere steegjes en ze voor de keus stellen: een groepsverkrachting of een eeuwige glimlach die laatste te fabriceren door met een mes in de wangen te kerven en daarna zout in de wonden te strooien, met een blijvend litteken als gevolg. Het was een nieuwe versie van een oud verhaal dat in een andere gedaante al in Schotland en Engeland was opgedoken.

Sinds begin dit jaar wordt in de VS en Australië een e-mail met een waarschuwing voor een seriemoordenaar rondgestuurd. De man zou een cassettebandje met babygehuil in de voortuin van alleenstaande vrouwen afdraaien, en ze op die manier naar buiten lokken. De autoriteiten van Baton Rouge in Louisiana, waar het bericht voor het eerst opdook, hebben op hun website een officiële ontkrachting van het bericht geplaatst (www.brgov.com / TaskForce / rumor

control.htm). De verspreiding van het bericht is hiermee niet gestuit.

Beide verhalen zijn urban legends, beschrijvingen van gebeurtenissen die onwaarschijnlijk lijken. Maar ze zijn te mooi is om ze niet massaal door te vertellen. En wie weet zijn ze wel waar. Dat is een belangrijke voorwaarde om waarachtige angst of huiver te wekken. De kans dat wij denken dat iets onwaarschijnlijks toch waar is, neemt toe naarmate wij de boodschapper meer gezag toemeten. Als een politieagent zegt dat we moeten oppassen in donkere steegjes, dan zal hij wel gelijk hebben. Maar ook een agent kan uit zijn nek kletsen.

De Amerikaanse computerviruskenner Rob Rosenberger noemt dit verschijnsel het false authority syndrome, de neiging die een leek heeft om iemand te vertrouwen die er serieus uitziet. Een verkoper in een discountwarenhuis voor elektronica kan bijvoorbeeld ongestraft de grootst mogelijke onzin over computers beweren. Alleen op basis van de badge op zijn bloes wordt hij vertrouwd, ook al is hij slechts een zaterdaghulpje en verkoopt hij vooral broodroosters en tosti-ijzers. Hij is de professionele versie van het handige neefje, dat misschien wel heel bedreven is met zijn Playstation en de afstandbediening van de dvd-recorder, maar daarom nog geen kaas heeft gegeten van programmeren. Pseudo-expertise komt veel voor rondom computers.

Schrijvers van hoaxes spelen hierop in. Zij proberen zo betrouwbaar mogelijk te zijn en noemen in hun waarschuwingen namen van bekende softwarebedrijven. Of ze doen het voorkomen dat het bericht zelf afkomstig is van een firma als Microsoft of een grote internetprovider. Een zin als ,,dit bericht wordt bevestigd door de grotere Nederlandse Internet Service Providers en is ook te lezen op hun websites'' moet de skeptische ontvanger van een hoax overtuigen. Maar zouden er ook mensen zijn die daadwerkelijk nagaan of op de genoemde websites een dergelijk bericht staat? Dat is hoogst onwaarschijnlijk.

De naam van een bekende firma alleen is natuurlijk niet genoeg. Een autoriteit heeft niet alleen een overtuigende naam, maar ook een overtuigende stijl. En dat is waar de meeste hoaxschrijvers de mist in gaan. De meeste hoaxes, zeker de Nederlandstalige, wemelen van de grammaticale en spellingsfouten, wat hun overtuigingskracht sterk ondermijnt. Een voorbeeld: ,,Verstuurt dit emailtje naar iedereen waarvan je zen email adres hebt,ofdat je hem/haar nu afkan of ni.Zelfs naar degene die het mailtje naar jou heeft gestuurt,Beter 10 keer de email krijge,dan niet''.

En sommige waarschuwingen zijn weer te onwaarschijnlijk om waar te zijn. Zoals de Badtimes-hoax: ,,Badtimes wist niet alleen je harde schijf, maar zal ook alle floppy's die in de buurt van je computer liggen wissen. Bovendien demagnetiseert het virus al je pinpasjes, de-installeert het je video-instellingen en tast het de kwaliteit van je audio cd's aan. Het virus verandert ook het koelsysteem van je koelkast, waardoor ijsjes smelten en je melk zuur wordt. Dit virus voegt anti-vries toe aan je aquarium. Het laat vieze sokken achter op tafel, net op het moment dat je bezoek verwacht.'' Zulke nepberichten zijn het best waard om doorgestuurd te worden.

    • Arlen Poort