`Straks niemand meer om kaartjes te verkopen'

De dreigende afschaffing van ID-banen brengt vooral kleine musea en theaters in problemen. ,,Alleen vrijwilligers kunnen in dat geval voorkomen dat het museum een aantal dagen per week dicht moet.''

Poppodium De Effenaar is een erkende halteplaats op de weg die leidt naar de roem of de vergetelheid. De veelbelovende `gothicmetal band' Epica bijvoorbeeld kan na het optreden morgen in het voetspoor treden van de Sex Pistols en de Red Hot Chili Peppers, die hier voor hun grote doorbraak speelden, maar ook in dat van popgroepen die niemand nu nog kent. Voor het bijna-beroemde `Paradiso van Eindhoven' zelf dreigt vooral de vergetelheid, zegt directeur M. Appelboom: ,,Als er niet snel een goed plan komt, moeten wij stoppen met activiteiten zoals optredens.''

De Effenaar drijft namelijk goeddeels op de ongeveer dertig werknemers met een zogeheten `ID-baan', vroeger bekend als de `Melkert-baan'. Deze banen waarbij werknemers een aanvulling krijgen op hun werkloosheidsuitkering, worden echter afgeschaft. Het kabinet wil 10.000 ID-banen omzetten in reguliere banen, maar afgelopen week bleek uit een brief van staatssecretaris Van der Laan (Cultuur) dat dit in de cultuursector in slechts 108 gevallen is gebeurd. En ID-banen die niet worden omgezet, verdwijnen eenvoudigweg.

Ongeveer 2.000 tot 2.500 mensen hebben een ID-baan in de cultuursector. Als technicus bij een popzaal of in een klein theater, maar vaker als suppoost, receptionist, gastheer of gastvrouw in de musea. Bij het Teylers Museum in Haarlem werkte de samensteller van tentoonstellingen tot voor kort als ID'er in de vermaarde bibliotheek. ,,In de cultuursector is het verloop van ID'ers beperkt, doordat mensen hier zo graag werken dat ze bereid zijn genoegen te nemen met een beperkt inkomen'', verklaart directeur H. Voogd van het Teylers.

De cultuursector is inmiddels sterk afhankelijk van ID'ers. Zo telt het Rotterdamse museum Boijmans van Beuningen naast de ongeveer 100 vaste medewerkers 25 mensen met een ID-baan, terwijl het Groninger Museum naast de ruim 50 vaste krachten nog 12 ID'ers telt. In dergelijke grote musea werken de ID'ers vooral bij de beveiliging, maar in kleinere musea doen ze veel meer. In Stadsmuseum Harderwijk verkopen ID'ers de kaartjes en verzorgen zij de educatie van jonge bezoekers, vertelt directeur W. Lodewijk: ,,Zo'n 1.500 kinderen van de basisschool komen hier jaarlijks over de vloer.''

Het wegvallen van de ID-banen gaat volgens woordvoerder O. Groustra van de Nederlandse Museumvereniging dan ook ,,ten koste van de veiligheid en toegankelijkheid van veel musea''. Betekent dit bijvoorbeeld dat het Boijmans straks zalen moet sluiten? ,,Het is nu niet aan de orde, maar als de subsidie over een aantal jaren wegvalt dan is dat denkbaar'', zegt personeels-chef W. Bongaards. Lodewijk van Stadsmuseum Harderwijk is stelliger: ,,Ik heb straks niemand om kaartjes te verkopen. Alleen vrijwilligers kunnen dan voorkomen dat het museum een aantal dagen per week dicht moet.''

Nog pijnlijker lijkt het afschaffen van de werksubsidie uit te pakken voor de podiumkunsten. ,,Voor de kleinere theaters de vlakke-vloertheaters zijn ID'ers onmisbaar'', zegt woordvoerder J. de Geus van FNV Kiem. Bij het Nederlands Promenade Orkest zit alleen directeur M. Dumbraveanu niet in een loonsubsidieregeling. ,,Eenderde van onze musici zit in een ID-baan. Zonder hen kunnen we niet. Het voortbestaan van het orkest staat op het spel.''

Voor het scheppen van reguliere banen krijgen de gemeenten van het rijk een subsidie van 17.000 euro per (ex-)ID'er en nog eens 9.000 euro uit de pot van Van der Laan als het gaat om een nieuwe baan in de cultuursector. Overleg tussen de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en vertegenwoordigers uit de cultuursector eerder dit jaar leverde echter niets op. Sindsdien heerst er een patstelling tussen veel gemeenten die ook andere ID-banen dan die in de cultuurwereld proberen te behouden en de culturele instellingen, die geen genoegen nemen met een subsidie van slechts enkele jaren.

De culturele instelling moet een beetje geluk hebben met zijn gemeente. Zoals het Groninger Museum, vindt adjunct-directeur E. de Jonge: ,,De gemeente Groningen heeft meteen de banen van vooral beveiligingsmensen `maatschappelijk relevant' verklaard die blijven behouden en daarnaast worden nog eens zes ID-banen omgezet in reguliere.'' In Rotterdam is het over twee jaar gewoon afgelopen, verzucht Bongaards van het Boijmans: ,,We alleen de mazzel gehad dat wij net zeven wagenbegeleiders hebben kunnen overnemen van het Rotterdamse openbaar-vervoersbedrijf RET. Die zijn omgeschoold tot suppoost.''

Toch werden al voor de bezuinigingen de schaduwzijden van gesubsidieerde arbeid in de cultuursector zichtbaar. Zo hebben bij het Teylers Museum mensen soms al tien jaar een volwaardige baan zoals het maken van catalogi maar worden ze nog steeds betaald via een banenpool.

Bij poppodium De Effenaar wordt het steeds lastiger om goede mensen te vinden, zegt directeur Appelboom: ,,Toen we er jaren geleden mee begonnen kregen vooral onze vrijwilligers met een verleden van bijvoorbeeld popmuzikant een ID-baan. Nu krijgen we mensen geleverd die we echt niet het licht kunnen laten verzorgen. Zelfs als de ID-banen blijven, moet er toch een plan komen voor verbetering van het cultuuraanbod in de stad en het scheppen van volwaardige banen.''