Opgegeven

Dit bericht staat onder de kop `Noorse hoogleraar heeft Nederland opgegeven' in de Volkskrant van gisteren. Professor K. Kristiansen heeft geweigerd een Nederlandse parlementaire delegatie te ontmoeten. Onze Kamerleden wilden met deze deskundige over de zorg voor gehandicapten komen praten, maar ,,ze heeft er genoeg van, hen steeds weer te ontvangen, want in Nederland verandert er toch niets''. Op internationale congressen heeft ze de afgelopen jaren zoveel Nederlandse deskundigen ontmoet, dat ze ons deskundigen-Nederlands al heel goed kan verstaan. Maar ze heeft geen zin meer, ieder nieuw parlement of kabinet te komen bijpraten, want het helpt niet.

Ik vind het goed nieuws, niet voor onze gehandicapten natuurlijk, maar voor mijzelf. Toen de videorecorder gemeengoed begon te worden, heb ik in deze slijpsteen voor de geest eens de stelling gelanceerd, dat ,,wie het televisiejournaal van morgen wil zien, het televisiejournaal van gisteren moet bewaren''. Vier weken geleden ging ik, om weer eens een frisse neus te halen, naar New York. Ik kwam terug, keek naar het journaal, en het is bijna niet te geloven, ik zag het journaal van vier weken tevoren! Een collega van mij, H.J.A. Hofland, had voor mijn vertrek een column geschreven, getiteld `Enkele reis Narvik'. In het ochtendblad van gisteren zie ik zijn gelijk, nota bene door een Noorse hoogleraar, op onverwachte manier bevestigd.

Hoe komt het? We zijn toch het land van klommen ze niet als katten in het want en vochten ze niet als leeuwen? Van `pats en heidaar!' zoals de dichter Michel van der Plas het eens heeft uitgedrukt. En `Hollands helden als daar zijn, Tromp, De Ruyter en Piet Hein'? (*) Toen hebben we Jan Salie, Dorknoper, Stastok gekregen, en hoe ze verder mogen heten. Hoe is daar de klad in gekomen?

Ook alweer jaren geleden kwam ik in Boekarest een politicoloog tegen, Christian Albinescu, die de Nederlandse democratie had bestudeerd. Hij heeft er een essay over geschreven, getiteld Câteva consideratii asupra democratiei olandeze. Zijn theorie is dat van ieder politiek systeem het democratisch gehalte exact kan worden bepaald. Je meet het gewicht van het papier dat de overheid naar de burgerij stuurt, en doet hetzelfde vice versa, en ook stel je dit vast voor het verkeer tussen overheden onderling en de burgers onderling. Is het van overheid naar burgers honderd kilo en andersom nul, dan hebben we met een hermetische dictatuur te maken. In het tegenovergestelde geval: complete anarchie. In de ideale democratie schommelen de aantallen, met dien verstande dat er nooit van een duidelijk overwicht in één richting kan worden gesproken. Zijn uitwerking van dit denkbeeld is te uitvoerig om hier samen te vatten.

En nu, in Nederland, schrijft Albinescu, doet zich iets eigenaardigs voor. Iedere dag lanceren de overheden een kolossale papierstroom. De burgerij doet hetzelfde. Maar die geweldige papierstroom bereikt niet de beoogde doelen. Nee, die verdwijnt spoorloos en wordt vergeten. Het gevolg is dat – en dit is de snuggere conclusie van de Roemeense geleerde – de genomen besluiten zonder gevolgen blijven, waardoor ze daar iedere dag opnieuw over hetzelfde vraagstuk moeten vergaderen om dezelfde besluiten te nemen. Iedere vergadering wordt besloten met een nieuw vaderlands gebed: Durf en Daadkracht! en dan gaan ze naar de televisie kijken, naar het nieuws van gisteren dat het nieuws van morgen is.

U zult het niet willen geloven. Goed, neem dan de proef op de som. Probeer op het Centraal Station in Amsterdam de hogesnelheidstrein naar Parijs te nemen, die in 2003 voltooid is, en beleef die sensatie, met 230 kilometer per uur die negen kilometer onder het Groene Hart door, de tunnel die we daar à raison van een miljard oude guldens hebben aangelegd om het natuurschoon te sparen. De Thalys rijdt voor. Ook een mooie trein. Hij boemelt door de Randstad. Links, vér achter een meubelboulevard, zie je soms de contouren van een koe uit het Groene Hart. Laten we niet mopperen of zeuren. Het is beter dan een dooie mus. En dan, na de skyscrapers van Rotterdam (die mij altijd van trots vervullen), de nieuwe prachtige brug waarover de HSL in 2007 heen zal razen. En dan, als het allemaal meezit, bereik je België. Daar hebben ze ook veel aan hun hoofd. Hoe komt het dan, dat je als vanzelf even diep ademhaalt?

(*) Een van de grootste moderne Nederlandse schrijvers, Willem Elsschot, Alfons de Ridder (1882-1960) is een Belg. Hierboven heb ik geciteerd uit zijn gedicht Van der Lubbe, Marinus, die de Rijksdag van Hitler in brand heeft gestoken. De Nederlandse regering heeft zich in die tijd niet op zijn allerdapperst gedragen. Eigenlijk zou ik alle elf kwatrijnen moeten citeren, want het is het mooiste gedicht dat ik ken. Maar te lang. Hier alleen de laatste twee over Holland:

`Laat het stikken in zijn centen,

In zijn kaas en in zijn krenten,

In zijn helden als daar zijn:

Tromp, De Ruyter en Piet Hein.

Moog je geest in Leipzig spoken

tot die gruwel wordt gewroken,

tot je beulen, groot en klein,

door den Rus vernietigd zijn.'

En zo is het toen gebeurd.