Ook slakken hebben de landbouw met schimmels ontdekt

Na de mens, mieren, termieten en kevers blijken nu ook slakken aan landbouw te doen. Amerikaanse onderzoekers ontdekten dat de zeeslak Littoraria irrorata graast op slijkgrasvelden langs de Atlantische kust van Noord-Amerika. Niet om het gras te eten, maar om bepaalde schimmels de kans te geven op de plant te groeien. Via de wond in de plant kan de schimmel zich makkelijk uitbreiden. De uitgegroeide schimmel en rottend plantenmateriaal dienen de slak later tot voedsel (Proceedings of the National Academy of Sciences, 1 dec).

Ecoloog Brian Silliman en marien bioloog Steven Newell ontdekten de opvallende vorm van mutualisme tussen slak en schimmel tijdens veldonderzoek in zoutmoerassen langs de oostkust van de Verenigde Staten. Net als de andere landbouwers in het dierenrijk bemesten de Littoraria-slakken hun `akkertjes', door hun stikstofrijke poep achter te laten op de aangevreten plant, voornamelijk slijkgras Spartina alterniflora. Het `inzaaien' van de schimmel gaat in één moeite door, want de slakkenpoep bevat ook al de schimmeldraden van zijn lievelingsvoedsel. De onderzoekers konden echter niet uitmaken of de slakken er een vaste gewoonte van maakten om hun poep op de aangebrachte plantenwonden achter te laten, of dat het een kwestie van toeval was, omdat de slak al grazende langere tijd op de plant doorbrengt en zich ondertussen ontlast.

In ieder geval garandeert de slak, door op deze manier schimmel te kweken, voor zichzelf een voorspelbare continue voedselvoorziening, zo denken de biologen. In verschillende experimenten onderzochten zij hoe dit werkt. `Zaaien' van de schimmels door de slakken bleek niet strikt noodzakelijk, want kunstmatig met een scheermesje aangebrachte wonden werden ook rap gekoloniseerd door schimmels. Maar de schimmels doen het in de natuur slecht zonder de tussenkomst van de slak, omdat zij de grasplanten dan niet kunnen binnendringen. Op niet aangevreten zeegrassen komt schimmel 1500 keer minder voor dan op vooraf door slakken bewerkte planten.

Het effect van de tuinierende slakken op de kustvegetatie is groot. Dat bleek uit een proef waarbij de onderzoekers een stukje kust met een schimmeldodend middel behandelden, maar waarbij de slakken nog wel vrij spel hadden. Op basis daarvan schatten de biologen dat de dieren met hun schimmelverspreiding de natuurlijke groei van het slijkgras met ten minste zestig procent remmen.

Hoewel de slakkenlandbouw niet zo geavanceerd is als die bij mieren en termieten (het is niet duidelijk of de slakken bewust mesten en zaaien, en ook `wieden' de slakken geen ongewenste schimmels uit hun schimmeltuintjes) wijst de vondst van een primitieve vorm van landbouw bij dieren buiten de orde van de insecten er volgens de onderzoekers op dat deze vorm van mutualisme mogelijk een veel grotere verspreiding in het dierenrijk heeft dan gedacht. Silliman en Newell zijn van plan ook andere slakkensoorten te gaan onderzoeken op landbouwpraktijken.

    • Sander Voormolen