Mosselkreeftje is met 425 miljoen jaar het oudste mannetje

Britse paleontologen hebben het oudste mannelijke dier tot nu toe ontdekt in een aardlaag van 425 miljoen jaar oud in het Engelse Herefordshire. Het gaat om een mosselkreeftje, ook wel ostracode genoemd, een tweekleppig schaaldier. Het diertje, waarvan het fossiel uitstekend bewaard is gebleven zodat ook de zachte delen nog waren te onderscheiden, leefde in zee en was duidelijk van het mannelijke geslacht, gezien zijn opvallend grote penis. De onderzoekers voorzagen het mosselkreeftje een nieuwe soort van een passende Latijnse naam: Colymbosathon ecplecticos, wat zoveel wil zeggen als `verbazingwekkende zwemmer met een grote penis' (Science, 5 dec).

Het fossiele diertje is niet groter dan een dikke rijstkorrel (5 x 3 x 3 mm). Onder de twee schelpjes die het lichaam beschermen zijn nog prachtig alle details waar te nemen. Zo is duidelijk zichtbaar dat Colymbosathon lange borstelharen en een paar krachtige voorpoten had, waarmee hij goed kon zwemmen. Ook nog zichtbaar zijn het kieuwstelsel in het achterlijf en de goed ontwikkelde furca, een vertakte structuur die mogelijk diende voor het vasthouden en verknippen van de prooi. De herkenbare penis van het fossiel maakt de vondst tot een unicum. Tot nog toe dateerden de vroegste resten van voortplantingsorganen uit het Krijt (144 tot 65 miljoen jaar geleden).

Het fossiel is zo uitzonderlijk goed bewaard gebleven doordat het is ingesloten door samengeperste vulkanische as, waarna calciet de vormen van het inwendige van het diertje heeft aangenomen. Die structuur is echter zo fragiel en klein dat hij niet met de gangbare methode zorgvuldig was vrij te maken. Daarom gebruikten de onderzoekers een techniek waarbij ze een blokje van het gesteente telkens in laagjes van 20 micrometer afschaafden en van het blootgelegde vlak telkens een digitale foto maakten. De serie foto's die zij zo verkregen konden zij met behulp van de computer reconstrueren tot een virtueel driedimensionaal model van het mosselkreeftje.

De Britten tonen hun verbazing over de grote gelijkenis die het 425 miljoen jaar oude diertje vertoont met hedendaagse mosselkreeftjes. De overeenkomst is zo groot dat zij zelfs spreken van `evolutionaire stilstand'. Mosselkreeftjes komen tegenwoordig over de hele wereld voor en leven in water van enkele meters tot 6000 meter diep.

    • Sander Voormolen