Gergjev hard en lyrisch in Stravinsky

`De vele gezichten van Igor Stravinsky' heet het concertprogramma dat het Rotterdams Philharmonisch Orkest in Rotterdam en Amsterdam uitvoert o.l.v. Valery Gergjev en dat ook twee keer is te horen via Radio 4. Er klinken drie stukken uit drie perioden: Zvezdoliki (1911-12), Oedipus Rex (1926-27) en Agon (1957). Maar ze verwijzen ook alle naar andere stukken uit andere perioden. Het concertprogramma toont vooral aan dat Stravinsky eigenlijk maar één gezicht had: dat van Stravinsky.

Zo hoort men in Zvezdoliki (De sterrenkoning), een vroege korte cantate voor mannenkoor en orkest, al de aankondiging van latere vocale werken als Oedipus Rex en de Psalmensymfonie (1930), met hun gestolde koorklank ook zo statisch van karakter. En in het late Agon mag Stravinsky zich dan wel bedienen van het serialisme, men hoort toch ook het typisch Stravinskyaanse ostinato en een teruggrijpen op de vroege balletmuzieken Petroesjka en Le sacre du printemps.

Agon, gecomponeerd voor choreograaf George Balanchine en het New York City Ballet, krijgt onder Gergjev een zeldzame en opmerkelijke concertuitvoering. Het uiterst lastige stuk, dat bij balletuitvoeringen vaak prettig en zwierig klinkt, wordt hier gepresenteerd als spannende experimentele kamermuziek voor groot orkest. Waar de dansers niet voor visuele verbindingen zorgen, trekt Gergjev de anders zo `opgewekte en welluidende' muziek uiteen in flarden, waarin de leden van het zeer geconcentreerd spelende Rotterdamse musici telkens maximaal expressieve soli vervullen.

Voor Zevzdoliki, geserreerd klinkend, en Oedipus Rex heeft Gergjev het herenkoor en een jonge, soms wisselende solistencast van zijn Sint Petersburgse Mariinski Theater ter beschikking. Oleg Balasjov bleek gisteren een goede Oedipus, de Kreon van Jevgeni Nikitin miste wat volume en gezag.

Het opera-oratorium Oedipus Rex, geëxpliceerd door Lieuwe Visser, doet dezer dagen aan als een complement op Händels oratorium Samson, dat in het Amsterdamse Muziektheater nu wordt uitgevoerd als opera. In beide stukken is de titelheld blind. Gergjevs uitvoering combineert de stalen hardheid van het goddelijke noodlot met zeer lyrische menselijke passages: de vadermoordenaar, het bloedschennige monster wordt zachtzinnig verdreven.

Concert: Rot. Philh. Orkest, Mariinski Mannenkoor en solisten o.l.v. V. Gergjev. Geh: 4/12 De Doelen Rotterdam. Herh.: 6/12 Concertgebouw Amsterdam; 7/12 De Doelen Rotterdam. Radio 4: 6/12 14.15 uur; 9/12 20 uur.