Doe het niet! Kindervrije vrouwen over de vreugde van bewuste kinderloosheid

,,Ik was ambitieus en wist dat ik geen kinderen ging krijgen. Ik wilde volledige vrijheid.'' Toen Katharine Hepburn in de jaren '30 van de vorige eeuw publiekelijk verklaarde dat ze geen kinderen wilde, was dat schandálig. De filmster, beeldschoon, intelligent, getalenteerd, geestig en bovenal onafhankelijk, was een ontaarde vrouw, tegennatuurlijk, zielig, egoïstisch, een arrogante haaibaai. En ze hield zichzelf voor de gek, uiteraard.

Anno 2003 in Nederland is het gamma aan reacties weliswaar minder heftig, maar niet wezenlijk anders. Kinderloosheid komt bijna uitsluitend in het nieuws als het om iets negatiefs gaat: een ivf-behandeling die niet meer wordt vergoed, vrouwen die het kinderen krijgen uitstellen vanwege hun carrière, en dan niet meer kunnen, een staatssecretaris die roept dat kinderlozen niet genoeg belasting betalen. Wie vrijwillig afziet van kinderen kan nog steeds rekenen op een frons en vervelende vragen.

Toch gaat het om een steeds grotere groep vrouwen. Volgens het CBS zal ongeveer 20 procent van alle vrouwen van nu kinderloos blijven. Gijs Beets, onderzoeker aan het Nidi (Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut) schat dat zo'n 10 procent vrijwillig kinderloos is. Harde cijfers zijn er – nog – niet; er is weinig onderzoek gedaan naar vrijwillige kinderloosheid, een moeilijk te meten gegeven. Maar toen Leven &cetera op zoek ging naar vrouwen om te interviewen over dit onderwerp, meldden zich er meer dan we konden spreken. Stuk voor stuk interessante, sterke, slimme, onafhankelijke, levenslustige, vrolijke individuen, voor wie kinderloosheid geen issue is, eerder een vanzelfsprekendheid. Het zijn opvallend vaak hoogopgeleide vrouwen met een goede baan, een langdurige relatie, en een duidelijk beeld van wie ze zijn en wat ze willen bereiken in het leven.

Ook opvallend is dat ze vaak, ondanks hun zeer verschillende verhalen, dezelfde ervaringen kennen. ,,Die biologische klok, daar heb ik nooit iets van gemerkt'', zegt Elly van Meijl (38, coördinator leerwerktrajecten bij de sociale werkvoorziening). De meeste vrouwen die we spraken wisten eigenlijk hun hele leven al dat ze geen kinderen wilden, en hebben ook niet `geworsteld' met die beslissing. Ze omschrijven het als een gevoel dat je blijkbaar wel of niet hebt – zoals ook veel ouders niet goed kunnen uitleggen waarom ze wél kinderen willen. Toch wordt juist dat gevoel niet serieus genomen door anderen. ,,Mensen hebben de neiging om je op het matje te roepen, te vragen, waarom heb je geen kinderen?'', zegt Corine Spoor (60, journalist). ,,Alsof je verantwoording moet afleggen. Stel dat je aan iemand zou vragen, waarom heb je kinderen? Dat zouden ze een rare vraag vinden.''

Vrijwillig kinderloze (`kindervrije') vrouwen wordt nog altijd verweten dat ze onnatuurlijk en egoïstisch zijn, haaibaaien die hun carrière voor alles laten gaan en hun lekkere leventje niet op willen geven. ,,Iemand heeft eens tegen mij gezegd dat ik geen echte vrouw was, wat ik echt een gotspe vind'', zegt een 41-jarige uitgever die vanwege haar werk niet met haar naam in de krant wil. ,,En een andere leuke: `als je de juiste man hebt, dan wil je wél kinderen'. De vrouw die dat tegen me zei, is inmiddels gescheiden.''

Weldenkende, intelligente mensen die doorgaans andermans individuele keuzes respecteren, voelen zich, zodra het over kinderen gaat, geroepen om vrouwen ervan te overtuigen dat ze zich vergissen, er niet over hebben nagedacht, niet weten wat ze missen, spijt zullen krijgen en zichzelf in het ongeluk storten. ,,Ik geloof niet dat je gelukkiger kunt worden met kinderen'', stelt daarentegen een 48-jarige kunstenares. ,,Als je depressief bent en je krijgt een kind, dan ben je daarna depressief mét kind.''

Inderdaad blijkt uit onderzoek dat er geen enkel significant verband is tussen het al dan niet hebben van kinderen en gelukkig zijn, vertelt de in geluk gespecialiseerde hoogleraar Ruut Veenhoven, Zijn eigen onderzoek wees verder uit dat kinderlozen iets gezonder en fitter zijn dan ouders. En een nieuw, nog ongepubliceerd artikel van de universiteit van Zurich, gebaseerd op het grootschalige en langdurige onderzoek van het Duitse Socio-Economische Panel, lijkt er zelfs op te wijzen dat getrouwde kinderlozen gelukkiger blijven dan getrouwde ouders, al zegt onderzoeker Alois Stutzer dat hij eerst nog wat aanvullende statistische berekeningen moet doen om hier uitsluitsel over te geven.

Waarom dan krijgen probleemloos kindervrije vrouwen zo vaak afwijzende, intolerante, haast agressieve reacties, alsof het een maatschappelijk taboe betreft? Tekenend voor het klimaat is de uitspraak van staatssecretaris Joop Wijn (CDA) dat kinderlozen meer belasting zouden moeten betalen, door de geïnterviewde vrouwen afgedaan als `schandalig', `benard gedoe' of `grote onzin'. In een land waar de meeste mensen langer nadenken over de beslissing een auto te kopen dan om een kind te nemen, mag het wel eens benadrukt worden dat het een grotere verantwoordelijkheid is om kinderen op de wereld te zetten dan om dat niet te doen. Want, om ook te eindigen met Katharine Hepburn: ,,Huisvrouw en moeder zijn is de belangrijkste baan van de wereld, maar als het je niet interesseert, doe het dan niet. Ik zou een vreselijke moeder zijn geweest.''

Met medewerking van Ellen de Bruin