De geheime kamer van tsarina Catharina

Geheime gangen, verdwenen schatkamers, raadselachtige mijnschachten en vergeten koningsgraven zijn altijd goed voor een documentaire. Rusland heeft op dat gebied veel te bieden. Vorig jaar zond de ZDF een spannende maar tot vrijwel niets leidende documentaire uit over de zogeheten Barnsteenkamer die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog uit Königsberg verdween. Nu heeft de Duitse documentairemaker Peter Woditsch zich gericht op een vergeten aspect van de Russische tsarina Catharina de Grote (1729-1796). Deze van oorspong Duitse prinses ontwikkelde zich tot een despotische heerseres met een onverzadigbare honger naar kunst en erotiek. In een van haar paleizen nabij Sint-Petersburg, slot Gattschina, zou zij een geheime kamer hebben gehad die boordevol erotische kunst stond: schilderijen, kunstvoorwerpen en vooral meubilair van hoge kwaliteit. Duitse soldaten zouden in het najaar van 1941, toen ze tot Sint-Petersburg waren opgerukt, de mogelijkheid hebben gehad daar rond te kijken.

Een van die soldaten was Woditsch' vader, wiens verhalen zoveel indruk op Peter maakten dat hij aan een uitvoerige speurtocht begon om de waarheid over deze schatten boven water te krijgen. Als symbool voor al deze uitbundige erotica dient in de film een ronde tafel, gedragen door reuzenfallussen, die weer uit vrouwenborsten ontspruiten. Zestig jaar na dato spreekt de oude Woditsch hierover nog steeds als een `erschreckende Darstellung', een tweede veteraan heeft het over een `nicht zu übertreffende Realität'. Een andere ooggetuige, een inmiddels 93-jarig moedertje dat in haar jeugd aan de hand van haar vader deze geheime kabinetten heeft bezocht, lijkt nog steeds niet over de klap heen te zijn.

Woditsch is serieus te werk gegaan, sprak met historici, conservatoren, verzamelaars, meubelspecialisten, archivarissen, raadpleegde zelfs een psychoanalyticus en ging ter plekke op onderzoek uit. In Rusland bezocht hij het bewuste paleis, waar hij de desbetreffende kamer ook aantrof, maar er was niets bijzonders te zien. Toch weet hij aannemelijk te maken – dankzij enkele foto`s, een inventarislijst uit 1939 met 514 erotische objecten en moeizaam opgespoorde ooggetuigen – dat die kamer er wel degelijk is geweest. En zo gek is dat niet. Er waren meer Europese vorsten en niet te vergeten leden van de adel en de burgerij die erotische collecties hebben aangelegd.

De voorwerpen uit Catharina's geheime kabinet zijn zo niet verbrand dan toch illegaal geroofd, of officiëel in beslag genomen door Russen of geallieerden. Ze bevinden zich nog in Amerikaanse militaire depots of zijn inmiddels al lang op de eroticamarkt beland. En passant geeft deze geslaagde documentaire dan ook een goede inkijk in de chaotische naoorlogse kunstrecuperatie.

Close-up: het verloren geheim van Catharina de Grote. Ned 1, 23.02-0.02u.