Straatcolleges tegen verschraling in Duitsland

Het protest van studenten en professoren in Duitsland tegen bezuinigingen breidt zich geleidelijk uit. Aan twaalf universiteiten wordt nu actie gevoerd.

De wetenschap is opeens overal. Voor metrostation Friedrichstrasse in Berlijn geeft professor Alizja Nagorko omringd door haar werkgroep college over de herkomst van het vocabulaire in de Poolse literatuur van de late middeleeuwen. Naast de Neue Wache aan Unter den Linden worden kinderboeken uit de DDR ontleed. Deze middag `Die Fahne des Pfeiferhänsleins' van Alex Wedding. Op de Alexanderplatz, kil en guur, worstelt een werkgroep op klapstoeltjes met het verschil tussen subject en object.

Als de avond valt en het kwik op drie graden blijft steken wordt het druk op de Potsdamer Platz. Professor Schrettl wijst zijn studenten erop dat volledige werkgelegenheid de inflatie opdrijft, en zijn collega Lüst doet zijn best met de abstracties van Einstein. Lüst werkt mee aan het langste hoorcollege ter wereld. In de kleine stand van natuurkunde zoemt de overheadprojector sinds dinsdagochtend dag en nacht. Terwijl het verkeer door de avond dendert klimmen studenten in de letteren bij toerbeurt naast hun docent op de sokkel van een verkeerslicht. Ze houden referaten over de bescherming van de kleine talen in Europa. Een meisje houdt plichtbewust aantekeningen bij.

Waar ze precies zullen opduiken weet niemand. Maar opeens zijn ze er: de kleine groepjes studenten die zich gedurende anderhalf uur rond hun prof scharen op het trottoir en zeer gedisciplineerd hun werk doen. Na afloop verdwijnen ze weer. De groep lost zich op, protest voorbij.

Al zes weken voeren studenten en professoren actie tegen aangekondigde bezuinigingen en de mogelijke invoering van collegegeld. De acties zijn ludiek, de studenten tamelijk braaf. Ze delen koekjes uit en laten lootjes trekken (die nooit iets opleveren). Ze zwemmen in de Spree en vallen met honderden tegelijk bij Ikea binnen. Ze bedelen in villawijk Grunewald en elke zaterdag organiseren ze een klassieke demonstratie.

De hoofdgebouwen van de universiteiten werden bezet, maar het meubilair bleef ongedeerd. Soms dragen demonstraten zelfs naambordjes. Gistermiddag werd het voor het eerst grimmiger toen studenten een hotel wilden bestormen en de politie de eerste arrestatie verrichtte.

De acties van de universiteiten zijn doorgaans zó sympathiek, dat men de argumenten van de tegenstander bijna uit het oog zou verliezen. Berlijn is failliet en probeert op alles en iedereen te bezuinigen. Op salarissen, op kinderopvang, op cultuur en ook op onderwijs – in Duitsland de verantwoordelijkheid van de deelstaten. Het bestuur van SPD en de ex-communistische PDS wil daarom dat de drie universiteiten samen jaarlijks 75 miljoen euro inleveren, ongeveer 10 procent van het budget.

De actievoerders maken duidelijk wat dat betekent. Bibliotheekwetenschappen aan de Humboldt zou helemaal verdwijnen, staat op een zerk naast de ingang van het instituut. ,,Bij ons verschraalt het aanbod'', zeggen Lisa Palmes en Gosia Piekarz, derdejaars letteren. ,,We hebben straks één leerstoel op 500 studenten.'' Later die avond vragen theologen zich in de Dom hardop af: Waar woont God? ,,Is het opheffen van theologie symptomatisch voor de positie van de religie in de samenleving?''

De studenten kregen deze week steun uit onverwachte hoek. Edelgard Bulmahn (SPD), minister voor Onderwijs in het kabinet van kanselier Gerhard Schröder, noemde de acties creatief en gerechtvaardigd. Bulmahn vindt dat de deelstaten te veel bezuinigen op onderwijs: Beieren min 5 procent, Nedersaksen min 2 procent, Berlijn op zijn minst min 7 procent. Terwijl de budgetten krimpen stijgt het aantal studenten. Met als gevolg: te weinig professoren, overvolle collegezalen, verschraalde bibliotheekcollecties. Inmiddels wordt op twaalf universiteiten actie gevoerd.

De burgemeester van Berlijn, Klaus Wowereit (ook SPD), ooit liefkozend `wowi' genoemd, wil niet alleen bezuinigen maar ook collegegeld invoeren. Studeren moet straks 500 euro per semester kosten. Op papier. Studenten krijgen voor de reguliere studietijd een tegoedbon van de overheid, pas bij overschrijding van de studieduur moet er echt geld op tafel komen. De studenten willen er niet aan. Nu betalen ze per semester slechts 51 euro administratiekosten.

Zijn de actievoerders van Berlijn niet gewoon verwend? Jantje Danielzick en Arber Deva, studenten economie, brengen avondeten voor de docenten op de Potsdamer Platz. Ze zijn boos op Wowereit. Deva is tegen collegegeld omdat de opbrengst niet ten goede komt aan de universiteiten. En als er eenmaal een systeem is, wordt het heel eenvoudig om te prijzen te verhogen. Ook vreest hij dat collegegeld de ,,totale controle'' met zich mee zal brengen.

Toch zijn ze zich bewust van hun bevoorrechte positie. ,,Mijn huisgenoot uit Polen begrijpt er niets van'', zegt Danielzick. ,,In Polen is collegegeld heel gewoon.'' En waarschijnlijk is het waar dat collegegeld een aansporing zal zijn om sneller af te studeren. ,,Studenten'', zegt ze, ,,zijn héél pragmatisch.''

    • Michel Kerres