Leider spookpartij kan het ver schoppen

Rusland kiest zondag een nieuw parlement. Een portret van de `spookpartijen' die meedoen in de race naar de Doema.

Spookpartijen, nepbewegingen: het is een oude Russische passie. De tsaristische geheime dienst richtte vakbonden en ondergrondse socialistische partijen op, de KGB was er een meester in. De macht in Rusland wil graag alles controleren: voor- èn tegenstanders. Het inherente risico neemt men op de koop toe: de agent-provocateur kan in zijn eigen zaak gaan geloven en zich zelfs tegen zijn baasje keren.

Na 1991 werd het oprichten van spookpartijen gedemocratiseerd. Maar door een recente wetswijziging moet je nu veel geld en handtekeningen hebben om nog een partij op te richten. Dus worden de meeste nu weer geboren in het Kremlin. Ook bij deze Doemaverkiezingen schieten ze uit de grond als paddestoelen in een natte herfst. De `Partij van het Leven' van de Petersburgse topambtenaar Mironov en de communistische renegaat Selezjnov. `Moederland' van de charismatische communist Glazjev en de patriottische houwdegens Rogozin en Varennikov. De `Volkspartij', een project van de siloviki, president Poetins KGB-aanhang. Haar leider, Raikov, profileert zich met gescheld op homoseksuelen en met Russisch-orthodox fanatisme.

Het succes wisselt. Hoeveel geld er ook in de `Partij van het Leven' wordt gestoken, ze komt niet van de grond. Wat de Volkspartij betreft, een rij vlezige, wrattige mannen in uniform die dreigend naar de kiezer staren onder de slogan `een sterk Rusland is een volks Rusland': ook dat project lijkt gedoemd. Je gaat niet op je kampbeul stemmen, zo diep is het land nog niet gezonken. Alleen `Moederland' lijkt in zijn missie te slagen: het wegkapen van stemmen bij de communisten. Het haalt als gematigd communistische partij mogelijk zelfs de kiesdrempel van 5 procent.

Als leider van een spookpartij kun je het ver schoppen. Kijk naar Vladimir Zjirinovski en zijn ultra-nationalisten, die zich met de verwarrende naam `liberaal-democraten' tooien. Zjirinovski's LDPR kreeg eind jaren tachtig steun van de KGB en daarna van Boris Jeltsin. De nieuwe president kon indertijd wel een bliksemafleider gebruiken voor de proto-fascistische rancune die de val van het imperium, de chaos en verpaupering opriepen. Zjirinovski deed zijn werk naar behoren. Met zijn clowneske optreden en door letterlijk wild om zich heen te slaan, hielp hij Jeltsin de vijandige Doema te discrediteren. En kwam het erop aan, dan stemde Zjirinovski tegen het juiste bedrag altijd mee met de macht. Geen partij bood onderdak aan meer maffiosi dan zijn LDPR.

Onder Poetin is het niet langer bon ton de Doema voor schut te zetten. Die neemt immers braaf de wetten aan die het Kremlin dicteert, is een goed geolied tandwiel in Poetins geleide democratie. Aan Zjirinovski is dus eigenlijk geen behoefte meer, maar hij handhaaft zich nu op eigen kracht. Rond 8 procent geven de peilingen hem. Hij hoeft daarvoor niet van zijn vertrouwde recept af te wijken. Geschreeuw – nu onder begeleiding van house-muziek – over Rusland dat zijn imperium met geweld herovert, atoomraketten op zijn vijanden afvuurt, ze afmaakt, in de kerker smijt. En over zijn eigen, buitengewone seksuele vraatzucht: ,,Ik heb geen viagra nodig, ik wil anti-viagra!'' De onthulling dat hij half-joods is heeft hem geen schade berokkend: joden hebben op de haatlijst van zijn volkse aanhang plaatsgemaakt voor Kaukasiërs (`zwarten').

Sinds Zjirinovski enige tijd geleden een vrouwelijk Doemalid aan haar haren over de parlementsbankjes probeerde te sleuren, houdt hij zich fysiek relatief gedeisd. Maar onlangs was daar weer de oude Zjirinovski: tijdens een tv-debat beloofde hij zijn geschokte liberale opponenten een nekschot, even later stortte hij zich met zijn lijfwachten op zijn linkse tegenstanders. Er vielen rake klappen.

Zoiets geeft geen pas in een nette, ordelijke democratie. Maar soms gaan spoken een eigen leven leiden.