Kerstboom stamt van Sinterklaas

De kerstboom heeft waarschijnlijk zijn oorsprong in de Klaasboom, een denneboom die traditioneel verbonden was met het feest van Sinterklaas. Dit blijkt uit verwijzingen in de Sinterklaasliteratuur en nog altijd bestaande gebruiken over de hele wereld.

Het feest van sint Nicolaas is stokoud, maar de kerstboom is pas relatief laat in gebruik genomen. Die gewoonte is ontstaan in de Duitse Elzas en pas tegen 1800 Europees doorgebroken, in Nederland pas rond 1835.

Het gemak en de snelheid waarmee de kerstboom inburgerde is een klein raadsel. De waarschijnlijke oplossing is dat dat de met snoepgoed behangen boom eenvoudig van het oude Sinterklaasfeest werd overgenomen. Dus dat de klaasboom als het ware de wegbereider was voor de kerstboom.

Uit de literatuur blijkt dat halverwege de negentiende eeuw in Nederland op 5 december `denneboompjes' stonden opgesteld, met `lekkernij en kindergoed'. Maar de gewoonte gaat veel verder terug. Rond Zürich had men, zeker tussen 1750 en 1800, de gewoonte op de dag van St. Nicolaas sparretjes in huis te halen en die vol te hangen met versiersels en lekkernijen: Sanicklaus-Baümli. Die gewoonte bestaat er ook nog. In Duitsland wordt rond 5 december op veel plaatsen een Nikolausmarkt gehouden voor het kopen van een Tannenbaum. Niet zelden wordt die een Nikolausbaum of zelfs Klausbaum genoemd.

En het houdt niet op. Ook in oude Russische enclaves binnen de VS en Canada viert men nog Sint Nicolaas (volgens de oude Russische kalender op 16 december). Een priester zegent het een en ander en er wordt met een Nicolaas-ikoon rondgelopen. Foto's van zo'n plechtigheid op internet tonen duidelijk een (onversierde) spar in de hoek van het vertrek. En in oude Hollandse enclaves binnen de VS wordt ook nog Sinterklaas gevierd volgens overgeleverde richtlijnen. Men tuigt er al half november de `St Nicholas Tree' op met pakjes en snoep.

KLAASBOOMmorgen in de bijlage Wetenschap & Onderwijs

    • Karel Knip