Eten om te vergeten

Wie denkt een ernstig verstoorde relatie met eten te hebben leze Doorzakken bij Jamin van tv-presentatrice Hanneke Groenteman. De kans is groot dat het eigen eetleed dan nogal meevalt. Het boek lijkt op het eerste gezicht een verzameling lichtvoetige schetsen over de lasten van het dik zijn, of beter het zich dik voelen, over diëten, schaamte, verleiding en andere zaken die een problematisch overgewicht met zich meebrengen. Het begint met het hoopvolle perspectief op vermageren en eindigt er weer mee, maar het is inmiddels duidelijk dat elke poging onvermijdelijk zal mislukken. De hoop op een leven met minder kilo's, en het daarbij veronderstelde geluk, bloeit op om weer te verschrompelen. En zo zal het altijd wel blijven gaan.

`Niet eten, schrijven,' zou het motto kunnen zijn van Doorzakken bij Jamin, dat een therapeutische drijfveer doet vermoeden. De zelfspot in de verhalen over een schier eindeloze reeks diëten, over wat aan te trekken en over een gebrek aan zelfvertrouwen nadert hier en daar de grens van koketteren. De kracht van het boek zit in de afwisseling van beschrijving van het dagelijkse leed dat eten heet met herinneringen aan voedsel vanaf de vroegste jeugd. Navrant zijn de passages over het joodse gezin in de oorlog, het onderduiken en de periode daarna. Juist omdat de gebeurtenissen bijna terloops en zonder grote woorden zijn opgeschreven.

Reizigers bij een herberg van H.M. van den Brink heeft met Doorzakken bij Jamin de vermelding op het omslag gemeen dat het over eten gaat. Welbeschouwd gaan beide boeken niet over eten. Groenteman schrijft over Groenteman en Van den Brink schrijft over Van den Brink. Ze poetsen het verstofte cliché `Je bent wat je eet' blinkend op. Van den Brink deelt Groentemans verstoorde verhouding met eten niet. Integendeel, hij onderhoudt een harmonieuze relatie met voedsel. Hij haalt herinneringen op aan zijn verblijf in Madrid, Barcelona en Teverga. Het leidt tot liefdevolle observaties en tintelende beschouwingen. Kennelijk is daarvoor een harmonieuze relatie met eten nodig, Groenteman biedt over het voedsel zelf nauwelijks interessante gedachten.

Toch is ook in Reizigers bij een herberg eten vooral een aanleiding om andere thema's aan de orde te stellen. De beschrijving van de Spaanse eetgewoontes geeft een beeld van het leven in Spanje en van de volksaard. De passages over eten in den vreemde gaan over reizen, of beter ergens tijdelijk verblijven en weer weggaan, over het verlangen ooit ergens echt thuis te komen.

Reizigers bij een herberg gaat nog het meest over schrijven. Daar lijkt H.M. van den Brink een minder harmonieuze relatie mee te hebben. Hij constateert dat de gedachte die door je hoofd flitst beter was dan de formulering op papier en dat het boek dat je hebt geschreven niet het boek is dat je wilde schrijven. Leven en schrijven lijken elkaar uit te sluiten. `Niet schrijven, eten', zijn de laatste woorden van Reizigers bij een herberg.

H.M. van den Brink: Reizigers bij een herberg. Augustus, 110 blz. €14,50

Hanneke Groenteman: Doorzakken bij Jamin. Thomas Rap, 154 blz. €15,–

    • Joep Habets