VVD wil geen `mooie praatjes' meer

De irritaties tussen VVD en CDA nemen toe. De liberalen verwijten hun coalitiegenoot dat zij een sociaal gezicht opzetten, ten koste van de VVD. De dreiging van een hoger tekort zet de discussie op scherp.

Het debat over de inkomenscompensatie van chronisch zieken was gisteren nog niet afgerond of nieuwe problemen voor de coalitie doemden op. De nieuwste ramingen van het Centraal Planbureau (CPB) hebben alles in zich om de irritatie in de regeringscoalitie verder te laten oplopen. VVD'er Frank de Grave was gisteren, na het uitlekken van de eerste CPB-cijfers, de eerste die stellig riep dat er extra bezuinigd zal moeten worden. CDA-minister De Geus reageerde daar vanochtend afgemeten op: ,,Het is onverstandig om nu al paniekgeluiden te laten horen''.

In het parlement trekken CDA, VVD en D66 meestal nog wel gezamenlijk op. Maar binnen het kabinet zijn met name de liberale bewindslieden niet blij met de opstelling van het CDA in de begrotingsdebatten van de afgelopen weken. De CDA-fractie liet zich daarbij meerdere malen door de oppositie verleiden tot vergaande uitspraken die de scherpe kantjes van het kabinetsbeleid af moesten halen. Bij het debat over de financiële beschouwingen, in oktober, leidde dat na veel kunst en vliegwerk (en een redding van het kabinet) tot het afschaffen van de eigen bijdrage per medicijnregel (de medicijnknaak). Bij de behandeling van het belastingplan, begin november, en de begrotingen Volksgezondheid en Sociale Zaken werd een aanpassing geregeld voor chronisch zieken en gehandicapten die er te veel in inkomen op achteruit dreigden te gaan.

,,Allemaal cosmetica'', foeterde een bewindspersoon gisteren over de maatregelen die het kabinet nu neemt om de chronisch zieken te compenseren. En een liberaal Kamerlid constateerde verbitterd dat het CDA vooral ,,verbaal mooi weer speelt''. VVD en D66 konden de afgelopen weken niet anders dan zich aansluiten bij de wensen van het CDA, omwille van de verhoudingen in de coalitie én omdat het CDA zich anders wat al te gemakkelijk tot het sociale gezicht van het kabinet zou kunnen profileren.

Over de irritaties wordt vooralsnog vooral off-the-record gesproken. VVD-fractievoorzitter Van Aartsen uitte al wel in het openbaar zijn ongenoegen, afgelopen weekend op het partijcongres in Veldhoven. Hij verweet de christendemocraten ten onrechte in het voortslepende debat over de chronisch zieken ,,te suggereren dat het CDA socialer en gevoeliger zou zijn dan de liberalen''. Hij noemde dat ,,kwetsend'' tegenover de VVD.

De liberalen hebben het de laatste maanden maar moeilijk met het CDA, zo valt te beluisteren. De negatieve voorspellingen van het CPB geven de VVD'ers nu extra munitie om fors door te gaan met bezuinigen. De economische groei is dit jaar omgeslagen in een krimp en een overschrijding van de Europese begrotingsregels ligt in het verschiet. Om dat tij te keren zal VVD hameren op harde maatregelen op sociaal-economisch terrein. Immers, de liberale minister van Financiën Gerrit Zalm heeft ruim een week geleden met steun van kabinet én Kamer het Europese Stabiliteits- en Groeipact verdedigd, en nu Nederland zelf in botsing dreigt te komen met de grenzen van dat pact, zal Zalm er alles aan doen de eigen begroting op orde te brengen. Al was het maar om de afspraken met de sociale partners in het najaarsakkoord niet in de waagschaal te stellen. Daardoor is er even geen ruimte meer voor `mooie praatjes' over reparatie en compensatie van minima, of over het redden van het sociale gezicht. Er moet bezuinigd worden, ondanks uitspraken van Kamerlid Verburg (CDA) dat daar bij de christendemocraten geen ruimte meer voor is.

Bronnen rondom het kabinet verwachten dat ook het CDA de economische tegenvallers van vandaag zal gebruiken om weer wat meer afstand te nemen van de PvdA. In de debatten van de afgelopen weken had de sociale vleugel binnen het CDA de ruimte genomen wat meer `naar links' te hangen, en kwam daardoor wat dichter bij de PvdA te staan. Nu nieuwe bezuinigingen onvermijdelijk lijken, is die tijd voorbij en zal ook het CDA weer gaan benadrukken dat als de PvdA aan de macht was geweest de begroting helemaal uit de bocht zou zijn gevlogen.

Een bewindspersoon beklaagde zich gisteren over de verhoudingen tussen kabinet en Kamer. Volgens deze bron vergt het ,,militaire precisie'' om als coalitie een dergelijke bezuiniging door te voeren. ,,Maar we spreken elkaar niet meer, er is geen torentjesoverleg'', aldus de bewindspersoon.

De spanningen binnen de coalitie beperken zich niet tot financieel-economische onderwerpen. De VVD heeft de laatste weken meermalen de suggestie gewekt afstand te willen nemen van het Europa-standpunt van het kabinet. Ook op het terrein van integratie en onderwijs zoeken de liberalen de grenzen op. Onderaanvoering van Kamerlid Hirshi Ali is de VVD al een tijdje bezig de discussie over de vrijheid van onderwijs (Artikel 23) op te stoken met voorstellen om het stichten van islamitische scholen te verbieden. Het CDA én de VVD plaatsen verder grote vraagtekens bij de voorstellen van D66-minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) om de democratie te vernieuwen. CDA-fractievoorzitter Verhagen nam zelfs al openlijk afstand van de plannen voordat ze gepresenteerd waren.

De uitkomsten van deze steekspelletjes vallen tot nu toe mee, van een overschrijding van bijvoorbeeld de gemaakte financiële afspraken is vooralsnog geen sprake, maar de toon van het onderlinge gesteggel binnen de coalitie is fel. Met de discussies over extra bezuinigen, het kiesstelsel, de gekozen burgemeester en Europa in het verschiet, houden sommigen hun hart vast. Een ambtenaar verzuchtte gisteren: ,,Met dit soort dualisme heb je geen oppositie meer nodig.''

Het debat over de koopkracht van de minima liep gisteren voor het CDA redelijk goed af. Er kwam enige compensatie, en vice-fractievoorzitter Verburg kon tevreden vaststellen dat de ergste kou voor de minima wel uit de lucht was, hoewel niemand wist hoeveel er nou precies gecompenseerd werd. Maar de voorman van de linkerflank van het CDA, CNV-voorzitter Doekle Terpstra, zorgde meteen voor een afknapper. Hij sprake van een ,,genante vertoning'', omdat het kabinet met zoveel tegenzin concessies deed voor de meest kwetsbare groepen in de samenleving en omdat De Geus de gevolgen van de bezuinigingen had ,,gebagatelliseerd'' door te zeggen dat er `maar' 62.000 mensen met een minimuminkomen meer dan één procent op achteruit zouden gaan. ,,Dat is meer dan een volle Arena''.

    • Egbert Kalse
    • Herman Staal