Verrader alleen in de cel veilig

Dankzij een tip arresteerden de Israëliërs gisteren twee Palestijnse agenten die voor een zelfmoordaanslag op weg waren naar Israël. Israël is aangewezen op dit soort tips.

Wanneer weet alleen Allah, maar Mohammed Igderat beseft dat de Palestijnse rechter onverbiddelijk zal zijn. ,,De doodstraf'', fluistert hij op de vraag welk vonnis hij verwacht. Palestijnen die collaboreren met de Israëlische geheime dienst, de Shin-Beth, wacht maar één straf. In het geval van de jonge Bedoeïenen uit Deir-al-Balah in de Gazastrook is dat executie door het vuurpeloton op de binnenplaats van de gevangenis.

Op diezelfde binnenplaats spelen tijdens een bezoek aan Mohammed Igderat (20) soldaten en politiemannen een partijtje pingpong op een gloednieuwe tafeltennistafel, een gift van het Rode Kruis. In het bijzijn van een bewaker, een agent van de militaire inlichtingendienst en de Palestijnse journalist Safwat al-Kahlout vertelt Igderat over zijn rekrutering, zijn verraad en zijn arrestatie nu een dik jaar geleden.

Met 50 andere `verraders' is hij opgesloten in Al-Saraya, een chaotisch complex van afgebladderde cellen, verhoorkamers, soldatenkwartieren en kantoren in het centrum van Gaza-stad. De verwoestingen door beschietingen van de Israëlische luchtmacht zijn provisorisch hersteld, soldaten met rode en groene baretten houden landerig de wacht.

Al-Saraya is de enige plaats in heel Gaza waar Mohammed – in ieder geval tijdelijk – veilig is. In de betonnen, dichtbevolkte jungles van de stad en de vluchtelingenkampen wacht een zekere dood, want Igderats verraad heeft geleid tot de dood van een lid van de Aqsa-brigades en een lid van een het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina. Zij werden na tips van Igderat geliquideerd door agenten van de Israëlische grenspolitie.

De officier van justitie in Gaza beschuldigt Igderat van hoogverraad en collaboratie met de vijand. Tot het onderzoek door de militaire inlichtingendienst is afgerond, is hem het recht op een advocaat ontzegd. ,,Ik heb om een advocaat gevraagd, maar dat is geweigerd en ik heb ook geen geld'', zegt hij. Mohammed, een amper geschoolde schoonmaker op een ministerie en knecht op een vuilniskar, heeft voor een 20-jarige al een getekend gezicht.

Igderat zegt in augustus 2000 te zijn gerekruteerd toen hij, terugkerend van zijn werk in Bethlehem, werd gearresteerd bij de grensovergang Erez. Hij werd in een apart kamertje genomen door een vrouwelijke soldaat. ,,Zij begon eerst te flirten en trok daarna al haar kleren uit en daarna hadden we seks. Meteen daarna werd ik weer apart gezet en toen kwam een Israëlische officier met foto's die zouden worden verspreid in Deir al-Balah en op internet.''

Hij vertelt dat zulke foto's niet alleen voor een grote schok zouden zorgen in zijn streng islamitische familie, maar ook meteen als verraad zouden worden opgevat. ,,Ik was al die jaren heel erg bang en dat ben ik nog steeds, vooral ook voor mijn familie. Wie geeft mijn broers nog een baan, wie wil er nog met mijn zusters trouwen?'' Zijn familie heeft het contact verbroken en zijn vader zal later op de dag de bezoekers smeken de locatie van de familie geheim te houden uit angst voor wraakacties.

De contacten met de Israëliërs verliepen via mobiele telefoons, bij het passeren van de grensovergang werd hij soms onder het mom van arrestatie apart genomen voor bijzondere instructies en uitbetaling. Eerst betrof het inlichtingen over wie wel en wie niet ,,een activist'' was en later moest hij explosieven plaatsen onder de auto's van ,,activisten''. De informatie over het doen en laten van leden van Hamas, Aqsa-brigades en Islamitische Jihad leverde hem 5.000 shekel per jaar, ongeveer 1.000 euro.

Het Rode Kruis bezoekt de gedetineerden in de benauwde, vervallen cellen enkele keren per week en moet, zoals directeur Iyad Naser het zegt, ,,met enige regelmaat interveniëren''. Hij wil niet vertellen wat dat betekent, maar het is duidelijk dat de behandeling van de gevangenen geen prioriteit is voor de Palestijnse autoriteiten.

In iedere Palestijnse stad zijn de muren besproeid met teksten, die niet alleen oproepen tot het martelaarschap, maar ook tot het aangeven of doden van iedere verrader. In Qalqiliya en Nablus is vorige week nog afgerekend met echte of vermeende verraders, de verdenking alleen al komt neer op een doodvonnis of verstoting.

Zonder duizenden tipgevers zouden het Israëlische leger en de grenspolitie volgens Bassem Eid van The Palestinian Human Rights Monitoring Group (PHRMG) ,,zo blind zijn als mollen'' in de dichtbevolkte vluchtelingenkampen, waarin iedereen elkaar kent. Zonder tipgevers en spionnen zouden niet al tientallen pogingen tot zelfmoordaanslagen zijn verijdeld en al evenmin zouden niet al vele Palestijnse militanten zijn geliquideerd. De grensovergangen en militaire controleposten zijn ook visnetten, waar Palestijnen al dan niet vrijwillig tot medewerking overgaan. Bassem Eid, wiens organisatie nauwkeurig het aantal arrestaties, veroordelingen en lynchpartijen bijhoudt: ,,Dat verhaal over verleiding en seks horen we al enkele jaren. Maar de meesten verkopen zichzelf toch voor geld, voor een werkvergunning, voor een passeerbewijs om naar een ziekenhuis te kunnen. Het zijn ook vaak junkies, dealers en kleine criminelen.'' Mohammed ontkent een junkie of een drugsdealer te zijn geweest.

Voor zover bekend zijn de afgelopen drie jaar 76 collaborateurs gelyncht of doodgeschoten, 23 zijn gedood door politieagenten of soldaten van de Palestijnse autoriteiten en ongeveer 50 wachten in gevangenissen in Gaza op hun proces. De geestelijk leider van Hamas, sjeik Yassin, heeft de Palestijnse premier Qurie gevraagd deze gevangenen aan Hamas uit te leveren. Bassem Eid: ,,En dat kan nog gebeuren ook, want, net als op ieder ander gebied, is op het terrein van de wettelijke orde totale chaos. De corrupte Palestijnse autoriteiten doen daar helemaal niets aan. Fundamentele mensenrechten interesseren hun nauwelijks. Dat is juist een deel van ons probleem.''

Heeft Mohammed Igderat dan geen enkele kans? De Palestijnse journalist en Gaza-kenner Sawat al-Kahlout: ,,De rechter zal hem zeker ter dood veroordelen, want de rechter luistert naar de wil van het volk en hij wil na het proces ook nog veilig over straat kunnen. Als zijn proces op zich laten wachten en er komt een politieke overeenkomst met de Israëliërs dan heeft hij, met Gods wil, een kansje. In 1993 zijn er in het kader van het Oslo-akkoord ook informanten geruild. En anders weet hij wat hem te wachten staat.''

De Palestijnse autoriteiten noch de openbare aanklager in Gaza wilden reageren.

    • Oscar Garschagen