Samson als een universele held

In elk bijbelverhaal schuilt wel een parallel met de actualiteit. Bij Samson en de Filistijnen ligt het voor de hand expliciet een parallel te trekken met de Palestijnse kwestie in Israël. Maar die al te makkelijke associatie laten regisseurs Mirjam Koen en Gerrit Timmers gelukkig links liggen in hun `universeel eigentijdse' enscènering van Händels oratorium Samson, die gisteravond in het Muziektheater in première ging.

Koen en Timmers regisseerden voor Opera-Onafhankelijk Toneel eerder aantrekkelijke voorstellingen van onder meer Monteverdi's L'Incoronazione di Poppea en The Rake's Progress van Stravinsky. Händels Samson is weliswaar een oratorium en geen `echte' opera, maar inhoudelijk biedt het werk ondanks de tamme handeling voldoende dramatische mogelijkheden voor een scènische productie. De vraag is uiteraard wél hoe je een oratorium als Samson, drie uur meesterlijk Händel-muziektheater, zinvol vormgeeft.

In deze kermisachtig bonte Samson met zeer veel filmische effecten, lossen Koen en Timmers die vraag niet geheel bevredigend op. Visueel overdadig was ook de hilarische Platée van Rameau die het duo vorig seizoen regisseerde voor de Reisopera, maar toen waren de filmbeelden als idee nog fris en lag de lichtheid van de voorstelling bovendien in het verlengde van de partituur. Bij Samson is dat niet zo. En dan is het jammer dat de regie alle aandacht opeist, want onder de voor een zieke René Jacobs invallende Christopher Moulds overstijgt het ritmisch verzorgde en vlammende orkestrale aandeel van Concerto Köln in grote, ongeveer veertig koppige bezetting niet zelden de diepzinnigheid van het visuele.

Händel componeerde Samson kort na The Messiah en in zekere zin bezit deze Samson ook messianistische trekjes. Hij sterft voor de goede zaak na de verwoesting van de Filistijnse tempel die hier, conform de bijbelbewerking van John Milton, buiten beeld blijft. Het lijkt Timmers en Koen ondanks actualiserende elementen als opdringerige blauwhelmen en voyeuristische camera's vooral om de universele, menselijke kant van het gegeven te doen. De band tussen vader Manoah (een mooie rol van de charismatisch stentorale bas Nathan Berg), zoon Samson en een figurerend jongetje wordt overal benadrukt – met sociaal-realistische reuzenafbeeldingen van vitale gezinnen als middelpunt. Een koor van Filistijnen – hippe westerse heidenen in vergelijking met de traditioneel uitgedoste Israëlieten – ontvlucht de actualiteit in een dancing, net als jongeren in Tel Aviv anno heden.

Dat klinkt zwaar, maar de uitwerking is licht en soms zelfs melig, met als nadeel dat aria's vaak langer duren dan grappen overleven. De als proleet in een fitnessstudio paraderende Harapha (Stephen Richardson) is even grappig. Maar ingebed tussen een pas-de-deux-paaldans van `gebodypainte' Filistijnen, Bond-girls, dansende Mien Dobbelstenen en Grease-choreografieen, ontstaat soms de verleiding even de ogen te sluiten. Opdat de aandacht zich volledig kan richten op, bij voorbeeld, het uitmuntend jeugdig vocaal ad hoc-ensemble, voor deze productie door de Nederlandse Opera samengesteld, dat fris, idiomatisch en krachtig zingt in de talrijke koorscènes.

Ook solistisch is Samson goed ingevuld, met de uitstekend `blind' acterende John Mark Ainsley overtuigend maar weinig extreem uitgesproken in de titelrol. Een topprestatie wordt geleverd door alt Charlotte Hellekant (Micah), met haar masculiene laagte goed voor een vurige Oh mirror of our fickle state. En zo feeksig als sopraan Judith Howarth (Dalila) de blinde Samson bejegent, zo zalvend zingt zij, met realistische dramatische uithalen in het duet Traitor/Traitress of love! Als Dalila's gezelschapsdame betovert ook Sari Gruber met haar vederlichte coloraturen in de prachtig door traverso begeleidde aria With plaintive notes – koerend en verleidend als de bezongen duif die toen geen vrede bracht en nu nog steeds niet.

Voorstelling: Samson van G.F. Händel door de Nederlandse Opera en Onafhankelijk Toneel m.m.v Concerto Köln en vocaal ensemble o.l.v. Christopher Moulds. Regie: Mirjam Koen en Gerrit Timmers. Gezien: 3/12 Muziektheater, Amsterdam. Herh.: t/m 29/12 aldaar. Inl.: www.dno.nl of (020) 6255455. Radio 4: 20/12, 19.30 u. (live)

    • Mischa Spel