Kritiek op rol Deloitte in ESF-affaire

Accountant Deloitte heeft als controleur van Arbeidsvoorziening onvoldoende afstand gehouden en niet indringend genoeg gerapporteerd over problemen bij projecten van het Europees Sociaal Fonds (ESF).

Dat schrijft curator R.J. Schimmelpenninck, die onder meer het faillissement van vliegtuigbouwer Fokker heeft afgewikkeld, in een rapport dat minister De Geus (Sociale Zaken) onder druk van de Tweede Kamer openbaar heeft gemaakt. De Geus weigerde tot deze week openbaarmaking wegens mogelijke ,,juridische consequenties''. Deloitte zegt in een reactie bezwaar te hebben gemaakt tegen openbaarmaking, maar niet te hebben gedreigd met juridische stappen.

Schimmelpenninck, advocaat bij Houthoff Buruma, is belast met de afwikkeling van Arbeidsvoorziening. Op verzoek van minister De Geus deed hij onderzoek naar het functioneren van de vaste accountant van Arbeidsvoorziening in de periode 1991-2002, Deloitte & Touche. De Arbeidsvoorziening is het vroegere arbeidsbureau; Deloitte & Touche heet nu Deloitte. Het verzoek komt voort uit de onregelmatigheden met ESF-geld en de gebrekkige administratie van ESF-projecten, als gevolg waarvan Nederland honderden miljoenen euro aan Europese subsidies moet terugbetalen ofwel misliep.

In het rapport is grote kritiek op het functioneren van Deloitte. Deze accountant, een van de grotere in Nederland en onder meer bekend van de boekencontrole van het door fraude getroffen Ahold, had in de loop van de jaren zeer omvangrijke kennis van de problemen met ESF. Daarvan werd alleen fragmentarisch verslag gedaan. Volgens Schimmelpenninck had Deloitte de problemen indringender moeten rapporteren zodat deze eerder en in bredere kring bekend waren geworden. Overigens stelt Schimmelpenninck dat het ministerie van Sociale Zaken en Arbeidsvoorziening zelf altijd op de hoogte zijn geweest van de ESF-problematiek.

Het rapport plaatst ook vraagtekens bij de onafhankelijkheid van Deloitte als vaste accountant van Arbeidsvoorziening. In 1997 haalde de accountant een extra opdracht binnen door mankracht te leveren aan de afdeling interne controle van Arbeidsvoorziening om ESF-projecten te controleren. Deze opdracht werd nooit goed vastgelegd, aldus Schimmelpenninck.

Deloitte trad toen op in een dubbele hoedanigheid bij Arbeidsvoorziening. ,,Formeel was er weliswaar sprake van gescheiden opdrachten – controle van de jaarrekening enerzijds en ESF-controles anderzijds – maar dat onderscheid was er materieel niet, alleen al omdat bij beide opdrachten dezelfde verantwoordelijke accountants betrokken waren'', schrijft Schimmelpenninck in zijn rapport. ,,Zelftoetsing moet op zijn minst hebben gedreigd.''

Verder blijkt Deloitte vanaf 1999 tot en met 2001 meer kosten in rekening te hebben gebracht voor advieswerk dan voor controle bij Arbeidsvoorziening. Schimmelpenninck schrijft dat hiermee een ,,potentieel onzuivere verhouding'' kan ontstaan.

Deloitte zegt destijds een ,,strenge scheiding'' te hebben aangebracht tussen controle en advies.

    • Herman Staal
    • Mark Houben