`Ik wil een 20-weken echo hebben’

De onrust onder zwangeren over de begeleiding in Nederland neemt toe, zeggen verloskundigen en gynaecologen. ,,Mijn vrouw wil die onderzoeken ook.”

Annabel, 24 jaar oud en 19 weken zwanger van haar eerste kind, staat bij de balie van de verloskundigenpraktijk Astrid Limburg in Amsterdam. Haar stem trilt. ,,Ik wil een twintig-weken echo.” Ze is Française, en al haar vriendinnen in Frankrijk krijgen zo’n echo. Haar vriendinnen krijgen ook een bloedtest, een urinetest, en nog veel meer, maar zij krijgt, zegt ze, helemaal niets. ,,Ik ben bang en ongerust, ik voel me in de steek gelaten.”

In bijna alle Europese landen is een echo halverwege de zwangerschap standaard. In Nederland niet. Hier krijgen vrouwen alleen een echo aangeboden in het begin van de zwangerschap. Pas als een vrouw boven de 36 is, kan ze halverwege nog een echo krijgen die wordt vergoed door de verzekering. Verloskundigen en gynaecologen willen dat alle zwangeren een tweede echo kunnen krijgen, maar het ministerie van Volksgezondheid en de zorgverzekeraars hebben nog geen besluit genomen.

Annabel is te jong en te gezond, er is geen medische reden voor de echo. Ze kan een `pretecho’ laten maken bij een commerciële echopraktijk, Maar dat schrikt Annabel af. ,,Een pretecho klinkt niet zo betrouwbaar.” Bovendien kost het 80 euro. Ik ga met de kerst naar huis, zegt Annabel, anders laat ik die echo wel in Frankrijk maken.

We zijn aan het puinruimen, zegt verloskundige Desiree Lesscher. Aanstaande vaders bellen de praktijk: ,,Mijn vrouw wil al die onderzoeken ook.” We zijn de afgelopen dagen, zegt zij, alleen nog maar bezig mensen gerust te stellen. Marian van Huis van de landelijke organisatie van verloskundigen: ,,Op alle fronten is onrust. Onder zwangeren, maar ook onder verloskundigen.” En ook gynaecologen Jan Nijhuis en Jan van Lith zeggen, namens de landelijke vereniging van gynaecologen dat er `domme beslissingen met een ideologisch sausje’ zijn genomen, waardoor zwangeren niet meer weten waar ze aan toe zijn.

Twee weken geleden begon het met staatssecretaris Ross-Van Dorp van Volksgezondheid die niet wil dat alle zwangeren een bloedtest krijgen waardoor onder andere kan worden opgespoord wat de kans op het syndroom van Down is. De Gezondheidsraad had haar dat geadviseerd, maar de staatssecretaris vindt dat je vrouwen niet onnodig voor morele dilemma’s moet stellen. En bovendien, zegt zij, zwangerschap is geen ziekte, dus waarom zou je dan medisch onderzoek doen.

Kort na de uitspraak van Ross-Van Dorp bleek uit Europees onderzoek dat Nederland de hoogste sterfte rond de geboorte heeft van alle landen van de Europese Unie. De onderzoekers konden niet verklaren waarom er in Nederland 7,4 op de 1.000 baby’s tijdens de zwangerschap of kort na de geboorte overlijden en in Duitsland maar 3,5.

Dat konden anderen wel. Gynaecologen zeiden dat het niveau van prenataal onderzoek in Nederland vergelijkbaar was met dat van de Oekraïne. Vrouwen die in het buitenland een kind hadden gekregen, zeiden dat de zwangerschapsbegeleiding in Nederland primitief was: nauwelijks onderzoek en houtje-touwtje thuisbevallen.

Zwangeren zijn ongerust, zegt Jan van Lith, gynaecoloog in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam. Wat me stoort, zegt hij, is dat iedereen het hoge sterftecijfer nu aan het goedpraten is.” Gisteren zei de staatssecretaris nog dat het onderzoek niet goed is uitgevoerd. Van Lith: ,,Waarom zoeken we niet gewoon uit hoe het komt dat er hier meer kinderen sterven dan in het buitenland?”

Is thuis bevallen gevaarlijker dan in het ziekenhuis? Nee, zegt Van Lith. En is de verloskunde in Nederland dan houtje-touwtje? Ja, zegt Van Lith. ,,Maar dat hoeft niet per definitie slecht te zijn.” In het buitenland is zwangerschap een probleem totdat het tegendeel bewezen is.” Van Lith stuurt een gezonde zwangere weg. ,,Bij de verloskundige is ze veiliger dan bij mij. Ik ga ervan uit dat er iets mis is. En meer onderzoek doen, is niet per definitie beter.” [Vervolg SCREENEN: pagina 2]

SCREENEN

Verloskundigen willen vrouwen de keuze laten

[Vervolg van pagina 1] Gynaecoloog Van Lith is het eens met de kritiek op het prenataal screenen. Zelf is hij er geen fervent voorstander van. ,,Maar zoals wij er in Nederland mee omgaan, valt niet te verkopen.” De wet op het bevolkingsonderzoek verbiedt screening op ziektes waarvoor geen behandeling is, bijvoorbeeld het syndroom van Down. Verloskundigen en gynaecologen mogen zwangeren onder de 36 jaar geen tests aanbieden en hen er ook niet over informeren. De staatssecretaris deed vorige week een kleine consessie. Als een jonge vrouw om een onderzoek vráágt, mag ze geïnformeerd worden. Van Lith: ,,Dat is vlees noch vis. Wel informeren, niet aanbieden.”

Verloskundige Desiree Lesscher: ,,De verwarring is enorm, alles wordt door elkaar gehaald. Pretecho’s, termijnecho’s, bloedonderzoeken. Wij vinden het belangrijk dat mensen een keuze hebben, maar je kunt alleen kiezen als je goed geïnformeerd bent. We zitten in een onmogelijke situatie. Wat mogen we nou wel of niet zeggen of aanbieden.”

Annabels vraag is heel concreet: zij wil een echo. En dus mag Lesscher haar informeren. Lesscher: ,,Iedereen denkt bij een echo: leuk, kindje kijken. Maar dat is het niet als er een afwijking wordt gezien. Stel je ziet op de echo dat het kindje iets ernstigs mankeert. Als je het niet weet, wordt het kind hoogstwaarschijnlijk vanzelf te vroeg geboren en overlijdt. Nu moet je een beslissing nemen of je het wilt aborteren of niet. Als het een minder ernstige afwijking is, maak je je daar de rest van de zwangerschap, misschien onnodig, zorgen over.” Toch, zegt Annabel, wil ik dat weten. ,,Ik wil me kunnen voorbereiden op de psychische schok dat er iets mis is met mijn kind. Ik heb altijd nog de keuze géén keuze te maken.”

En een vlokkentest, die haar vriendinnen bijna allemaal lieten doen, waarom krijgt zij die niet? Lesscher: ,,In Nederland kijken we eerst of een zwangere een verhoogde kans heeft op een kind met Down-syndroom. Hoe oud ze is, of haar familie gezond is en die van haar partner, of ze miskramen heeft gehad. En als er twijfel is, krijgt ze een onderzoek. Als je meteen een vlokkentest doet of een vruchtwaterpunctie weet je zeker of je kind Down-syndroom heeft of niet. Maar de kans dat je je kind verliest na zo’n punctie is 1 op de 200. Dat geeft geweldige onrust.”

Annabel: ,,Maar die onrust heb ik ook zonder die test.”

Verloskundige Lesscher: ,,Elke zwangere is onzeker. Dat neem je niet weg door meer te testen. Op een echo zie je niet alles. Niet elke afwijking is op te sporen. Het geeft hooguit schijnzekerheid. Je voorkomt er niet mee dat een zwangerschap soms niet goed afloopt.”

Annabel trekt haar jas aan om weg te gaan. Ze zal, zoals de regels nu zijn, geen echo krijgen. Het ministerie van VWS is er ook nog niet uit of ze de echo wél krijgt als ze het zelf betaalt. Toch is ze zichtbaar opgelucht. Ze is, zegt ze, in elk geval wat minder ongerust nu ze weet waaróm ze een aantal tests niet heeft gekregen.

Naschrift (24 oktober 2017): De achternaam van Annabel is in overleg uit dit artikel geschrapt. Haar volledige naam is bekend bij de redactie.