`Zonder hulp gaat het na de straf vaak mis'

Veel jeugdige gevangenen moeten behandeld worden voor psychiatrische stoornissen. ,,Anders beginnen de problemen na vrijlating gewoon weer opnieuw.'

Ze was niet verbaasd dat zoveel jongeren in een jeugdgevangenis psychiatrische stoornissen blijken te hebben. Coby Vreugenhil werkt als kinder- en jeugdpsychiater in de jeugdgevangenis de Hartelborgt in Spijkenisse en ziet ze dagelijks. ,,Ik maak zoveel jongeren mee die zich gestoord gedragen, dat het me niet verbaast dat 90 procent een psychiatrische stoornis heeft.'

Als het zo duidelijk is, waarom wordt er dan niet behandeld?

,,Mensen die in jeugdgevangenissen werken, zullen er niet van staan te kijken. Maar het is in Nederland nooit onderzocht, er waren tot nu toe geen harde cijfers. Je hoopt natuurlijk nu dit onderzoek er ligt, er meer aandacht komt voor de psychiatrische stoornissen.'

Waarom worden niet alle jongeren gedegen psychiatrisch onderzocht voordat ze in een jeugdgevangenis terechtkomen?

,,Kinderrechters hebben veel werk en een beperkt budget. Daarom richten ze zich op jongeren met de zwaarste problemen, die de ernstigste delicten hebben gepleegd. Ze weten bovendien dat er veel te weinig plaatsen zijn in de behandelinstellingen. Dat is een bekend probleem.

,,Mijn promotor, professor Theo Dorelijers, vindt dat alle jongeren in de politiecel al veel beter onderzocht moeten worden. Jongeren waar niet veel mee aan de hand is, kunnen dan een korte gevangenisstraf krijgen. Zo houd je geld en mensen over voor de jongeren die intensieve begeleiding nodig hebben.'

Wat voor jongeren komt u tegen die duidelijk behandeling nodig hebben, maar waarbij dat niet gebeurt?

,,Neem een vijftienjarige jongen die met vrienden een aantal inbraken heeft gepleegd. In de jeugdinrichting blijkt dat hij waandenkbeelden heeft en stemmen hoort. Hij wordt niet psychiatrisch onderzocht en na zijn jeugddetentiestraf gaat hij gewoon naar huis.'

Is het altijd zó duidelijk?

,,Nee, lang niet altijd. Veel jongeren lijden bijvoorbeeld aan ADHD; ze zijn hyperactief, kunnen zich slecht concentreren en zijn heel impulsief. Als deze jongens verkeerde vrienden hebben, kan het snel misgaan. In de strakke structuur van een jeugdgevangenis gedijen ze vaak juist goed. Je merkt dus weinig. Tot ze buiten komen.'

Dus daarom adviseert u vooraf een gedegen psychiatrisch onderzoek?

,,Ja,in ieder geval voor de zeshonderd ernstig criminele jongeren. Uit mijn onderzoek blijkt dat 90 procent van hen psychiatrische stoornissen heeft. Het is belangrijk dat deze jongens behandeld worden. Na een tijdje komen ze meestal vrij, gaan naar huis en dan beginnen de problemen opnieuw;geen opleiding, geen werk, verkeerde vrienden.'

En is de kans dat ze recidiveren groot?

,,Daar kan ik niets over zeggen, want dat is niet onderzocht.

Hoe ziet die behandeling die u adviseert eruit?

,,De problemen moeten worden aangepakt met een therapie. Heel belangrijk is dat een jongen niet op een gegeven moment is uitbehandeld, bijvoorbeeld omdat de tijd dat hij verplicht behandeld moest worden voorbij is. Ze moeten lang, jarenlang, worden begeleid. Natuurlijk niet al die tijd op een gesloten afdeling. Maar de jongere moet na de gesloten afdeling kunnen overstappen naar een half-gesloten afdeling, dan naar een open afdeling en dan naar huis.

,,Als het ergens misloopt, zou hij terug moeten kunnen naar waar hij vandaan komt. Op die manier kan hij met vallen en opstaan leren. Nu is het vaak: De behandeling is klaar. Zoek het nu zelf maar uit. Als het misloopt kan hij nergens naar toe.'

    • Sheila Kamerman