Virtuele partij van billboards en soundbites

Rusland kiest zondag een nieuw parlement. Een portret van `de partij van de macht' ofwel `de Kremlin-partij', Verenigd Rusland.

Boris Gryzlov is nooit op zijn gemak. Of hij nu als politieminister het oprollen van een misdaadbende meldt of als lijsttrekker volleybal speelt en op zijn gitaar tokkelt in de studio van een Russische popster, altijd is er die stuurse blik. Wat doe ik hier eigenlijk? Het tekent het sublieme zelfvertrouwen van `Verenigd Rusland' dat het juist deze kleurloze, schichtige bureaucraat naar voren schuift als het gezicht van de partij. Want iedereen kent de werkelijke leider: V. V. Poetin.

Wie stemt op Verenigd Rusland, stemt op het Kremlin. De kandidatenlijst staat vol gouverneurs, burgemeesters, topbureaucraten, alsmede veertien mannen uitde oliesector en twaalf metaalmanagers. Met de status-quo is niets mis, vinden veel Russen. Verenigd Rusland scoort hoog in de peilingen: ruim dertig procent. Samen met de ruim 90 zetels die de partij lijkt binnen te halen in de districten – Rusland heeft een gemengd kiesstelsel – lijkt Poetin zo opnieuw op een volgzame Doema te kunnen rekenen.

Verenigd Rusland (voorheen Eenheid) wordt dan de eerste duurzame `partij van de macht'. Een herboren communistische partij, die het cement van de Sovjet-orde vormde, is Verenigd Rusland daarmee nog niet. Het Kremlin oefent zijn macht niet uit via de partij, het werkt eerder andersom. In verkiezingstijd betalen zakenlui en lokale bestuurders via Verenigd Rusland tribuut en stellen hun `bestuurlijke hulpbronnen' beschikbaar, in ruil voor een plaatsje aan de trog.

Verenigd Rusland mijdt de dagelijkse debatten op televisie. ,,Politiek carnaval'', laat het arrogant weten. Het volgt daarin zijn leider, die vier jaar geleden al zei dat debatteren neerkomt om de vraag ,,wat is belangrijker: Tampax of Snickers?'' Poetin wilde ook niets zeggen over zijn politieke koers. ,,Dat zou u wel willen weten, hè?'', knipoogde hij olijk. De huidige campagne is al even arm aan inhoud. Het is meer een sfeer: Rusland herrijst in patriottisme en sport. `Voor een Verenigd Rusland', roepen de billboards met partijtoppers voor een stralend blauwe lucht. Soms gaat die eenheid-metafoor iets te ver. Een poster met Stalin en dissident Sacharov samen onder de slogan `Een sterk Rusland is een Verenigd Rusland' is inmiddels teruggetrokken.

Verenigd Rusland is een virtuele partij van bordkarton, soundbites en tv-spotjes. Bij supermarktketen `Het Zevende Kontinent' dragen de cassières petjes met de slogan `Met de president voor een Verenigd Rusland'. Daar is niks mis mee, zegt een woordvoerder, vorige maand droegen ze toch petjes met Coca Cola? De televisie staat in dienst van de partij. Uiteraard krijgt Poetin in de journaals alle aandacht en komen de communisten vooral in beeld in het kader van omkoopaffaires, maar al te intens is de propaganda niet. Dat is niet nodig. De waardering voor Poetin staat sinds oktober, toen hij de oligarch Chodorkovski in de boeien liet slaan, op een onaantastbare 80 procent. Verenigd Rusland is nu de vijand van het grootkapitaal en alles dat daarmee wordt geassocieerd: misdaad, corruptie, onpatriottisch gedrag.

Verenigd Rusland slaapwandelt zo richting zege, al kan die magerder uitvallen dan gehoopt. De partij heeft één serieuze vijand: apathie. Als alles toch zo goed gaat, waarom dan stemmen? Het is geen toeval dat Poetin-man Sergej Sjoigoe voorstelt om kiezers die drie keer wegblijven te straffen. Het electoraat van de communisten is gedisciplineerd en strak georganiseerd, Verenigd Rusland moet het meer hebben van afdelingschefs, legercommandanten en fabrieksdirecteurs die er persoonlijk op toezien dat hun mensen ook echt naar het stembureau gaan. En daar hun kruisje zetten bij de juiste partij.

    • Coen van Zwol