Tijdgeest

Als we in Nederland nog eens een soort sociale brandweer oprichten, zou ik graag Maarten van Rossem als commandant aanbevelen. Die brandweer zou de snel uitslaande brandjes van morele paniek moeten blussen die in Nederland steeds vaker voorkomen. Van Rossem heeft een grote hekel aan het cultuurpessimisme dat die paniek voedt.

Gisteravond kon Van Rossem, bijzonder hoogleraar in Utrecht, in de Balie als gast van de Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam (SLAA) uitgebreid zijn hart luchten. Toevallig was hij diezelfde dag door het Historisch Nieuwsblad uitgeroepen tot historicus van het jaar.

Welk idee had zijn leven bepaald? Daarop wilde de SLAA primair zijn antwoord, maar daarmee was Van Rossem snel klaar. Zo'n dominant idee was er nooit geweest. Hij kwam uit een links-liberaal, ongelovig milieu en zo was hij altijd gebleven.

In de jaren zestig was hij linkser dan nu, maar hij was toch lid van de PvdA gebleven. Aan de mode van de verkettering van de jaren zestig wilde hij niet meedoen. Er waren belachelijke ideeën geweest, zoals dat van de anti-autoritaire opvoeding, maar de emancipatorische effecten van de jaren zestig juichte hij nog steeds toe.

Nee, een andere kwestie hield hem méér bezig. Terugkijkend kwam hij tot de conclusie dat hij zich soms te afhankelijk van de tijdgeest had opgesteld. ,,Ik was ook een product van mijn eigen tijd. Ik denk nu vaak: moet je jezelf niet dwingen om afstand te nemen van de tijdgeest? Het gaat me bij het ouder worden wel steeds makkelijker af. Ik word korzeliger, ik denk steeds vaker: is de wereld stapelgek geworden?'' Zijn moeilijkheid: hoe kon hij kritisch afstand blijven nemen zonder een oude mopperaar te worden?

Voorbeelden van die gekte? Hij noemde de hysterie rond de dood van prinses Diana en de opkomst van Fortuyn. Hij verweet de media juist ook kwaliteitsmedia als NRC Handelsblad dat ze aan dergelijke verschijnselen te veel aandacht hebben geschonken. ,,Diana was een hysterische, randdebiele vrouw die een jaar later alweer door iedereen vergeten was. Fortuyn was een intelligente schertsfiguur die ik nooit serieus heb genomen.''

En het multiculturele drama dan? Van Rossem: ,,Wij doen alsof wij het enige immigratieland ter wereld zijn, alsof alleen wij problemen hebben. Gaat het in Frankrijk en België soms beter? Uit de Amerikaanse geschiedenis blijkt dat sommige etnische groepen, zoals de Aziaten, binnen één generatie integreren, andere groepen hebben er 75 jaar voor nodig. Dat gezeur over het multiculturele drama. Het heeft gewoon enige tijd nodig.''

Wél toonde hij zich ongerust over de opkomst van `het bozig populisme'. ,,Ik zie dat als een gevaar voor de westerse democratie. Zó zag ik Fortuyn ook.'' Maar tegelijkertijd relativeerde hij weer: ,,Je ziet populisten als Fortuyn en Ross Perot in Amerika zelden boven de twintig procent komen bij verkiezingen.''

Nog meer gevaren voor de democratie? Vooruit dan, nog één: minister Thom de Graaf. Diens ideeën voor meer democratie zullen alleen maar tot minder democratie leiden.

Aldus Maarten van Rossem, mopperaar tegen wil en dank.

    • Frits Abrahams