Schaduwen uit verleden over OVSE

Op de OVSE-top in Maastricht kwam voorzitter De Hoop Scheffer als voorzitter opeens in een ouderwets conflict terecht.

Jaap de Hoop Scheffer verkeerde in de nacht van maandag op dinsdag in het Maastrichtse congrescentrum in een curieuze positie. Als voorzitter van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) raakte de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, die binnen een maand aan het hoofd staat van de NAVO, in conflict met de Russen over twee landen aan de rand van het vroegere sovjetimperium.

Hardnekkig weigerde de Russische delegatie, na urenlange onderhandelingen, akkoord te gaan met een slotverklaring waarin steunbetuigingen aan de onafhankelijkheid en de territoriale integriteit van Georgië en Moldavië voorkwamen. Ook zinde het de Russen niet dat er een oproep in stond hun troepen zo snel mogelijk uit beide landen terug te trekken. Dat de Russen alleen stonden, deerde hen niet.

Zo doemden plotseling schaduwen uit het verleden op, van onverzoenlijke tegenstellingen tussen oost en west. Die indruk werd nog versterkt door een harde speech van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, die gisterochtend eveneens enkele uren in Maastricht doorbracht. Door de onverzettelijke Russische opstelling bleef de gebruikelijke slotverklaring namens alle 55 OVSE-staten achterwege.

Het Nederlandse voorzitterschap van de OVSE, waarvoor De Hoop Scheffer speciaal een paar maanden langer als minister was aangebleven, verloor hierdoor op de valreep aan glans. ,,Spijtig'', vond ook De Hoop Scheffer naderhand. Maar hij was de eerste om er op te wijzen dat zulke bedrijfsongevallen inherent zijn aan de aard van 's werelds grootste regionale veiligheidsorganisatie. Die kan namelijk alleen op basis van consensus werken. De OVSE staat vrijwel machteloos tegenover onwillige leden, zeker als het een groot land als Rusland betreft. ,,De OVSE heeft geen eigen divisies'', zoals de minister het afgelopen jaar vaak heeft gezegd.

De ministers in Maastricht roemden desondanks bijna zonder uitzondering de inzet van de Nederlanders en hun professionaliteit. Feit is dat de Nederlanders er meer werk van hebben gemaakt dan hun voorgangers, de Portugezen. Ook van de volgende voorzitter, Bulgarije, zijn de verwachtingen niet hoog, omdat het de middelen mist voor een ambitieus voorzitterschap.

In totaal had De Hoop Scheffer in Den Haag en bij de OVSE-missie in Wenen ruim dertig diplomaten voor het voorzitterschap vrijgesteld, met een budget van dertien miljoen euro.

Hebben al die inspanningen ook tot concrete resultaten geleid? Spectaculaire doorbraken zijn uitgebleven. Maar door zijn reizen naar Centraal-Azië en de Kaukasus deed De Hoop Scheffer wel persoonlijke contacten op het hoogste niveau op. Zo kende hij de vorige week afgetreden Georgische president Edoeard Sjevardnadze inmiddels persoonlijk. Met enig gezag kon hij bij Sjevardnadze aandringen op een vreedzame afwikkeling van de Georgische crisis.

Ook in Maastricht wist De Hoop Scheffer, ondanks de Russische opstelling, de ontwikkeling in Georgië een nieuwe impuls te geven. Er werd ruim zeven miljoen euro bijeengebracht ter financiering van de verkiezingen aldaar op 4 januari. Bovendien werd duidelijk dat de internationale gemeenschap minus Rusland pal staat achter de democratisering van Georgië. [Vervolg OVSE: pagina 3]

OVSE

Successen vooral buiten 'grote politiek'

[Vervolg van pagina 1] Tijdens reizen naar landen als Turkmenistan, Oezbekistan en Kazachstan, waarde OVSE als enige internationale organisatie een beetje invloed heeft, probeerde De Hoop Scheffer meer respect voor de rechten van de mens te bereiken. Erg veel succes hadden hij en zijn medewerkers echter niet met deze missies. De lokale machthebbers lieten in het beste geval een paar politieke gevangenen vrij maar even gemakkelijk belandden die na het vertrek van de minister weer achter de tralies.

Juist buiten het terrein van de `grote politiek' kan Nederland echter op enige successen bogen. Zo keurden de ministers gisteren een Nederlands plan goed om een nieuw bureau op te richten met een speciale vertegenwoordiger van de OVSE, die de almaar uitdijende mensenhandel moet bestrijden.

Ook werd gisteren een document aangenomen, Therats and Challenges geheten, waarmee een nieuw fundament onder de organisatie wordt gelegd. Hierin is onder meer vastgelegd dat de OVSE zich meer dan voorheen op de bestrijding van terrorisme en de georganiseerde misdaad wil richten. Behalve nadruk op respect voor de mensenrechten, altijd al een handelsmerk van de OVSE, zal de organisatie zich ook gaan richten op economische samenwerking en op milieukwesties.

Voor De Hoop Scheffer zat het voorzitterschap én zijn Nederlandse ministerschap er gisteren op. Schertsend verklaarde hij dat het makkelijker zou worden voor hem in de NAVO. ,,Daar heb ik niet met 55 maar slechts met 26 lidstaten te maken.''

    • Floris van Straaten