Rusland pokert met Europa over Kyoto

Rusland heeft laten weten het Kyoto-protocol in zijn huidige vorm niet te ratificeren. Een handige zet van Poetin om Europa tot concessies te dwingen, of het begin van het einde van Kyoto?

De soap rondom het Kyoto-protocol over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen neemt ongekende vormen aan. De verwikkelingen worden steeds gecompliceerder en een uitweg uit de benarde situatie lijkt steeds onwaarschijnlijker.

De Verenigde Staten deden in 2001 onder president Bush wat je onder Clinton al kon zien aankomen: ratificatie definitief afwijzen. Rusland aarzelt nog steeds met ratificatie. Misschien omdat Moskou er niet langer in gelooft, maar misschien ook om meer concessies van Europa af te dwingen. China houdt zich gedeisd omdat het officieel nog steeds te boek staat als ontwikkelingsland en om die reden net als Tsjaad of de Dominicaanse Republiek zoveel broeikasgassen de lucht in mag sturen als het wil. En de Europese Unie, de grote pleitbezorger van Kyoto, lijkt bij lange na niet in staat om te voldoen aan de criteria die zij zichzelf heeft opgelegd.

Daarnaast is er in de soap een bescheiden bijrolletje voor de wetenschappers. Zij herhalen regelmatig dat de bewijzen voor klimaatverandering zich opstapelen en dat het gedrag van de mens daarin een grote rol speelt. Als we zo doorgaan, zeggen zij, smelten gletsjers, waardoor de drinkwatervoorziening van miljoenen mensen in gevaar komt. Als we zo doorgaan stijgt de zeespiegel en verdwijnen delen van de aarde voorgoed onder water. Nu al sterven er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie jaarlijks 160.000 mensen aan de gevolgen van klimaatverandering, onder andere doordat malariamuggen, parasieten en ander ongedierte beter gedijen bij hogere temperaturen. Dat aantal zou bij ongewijzigd gedrag over vijftien jaar wel eens kunnen verdubbelen.

Lastig is dat klimaat moeilijk in wetenschappelijke formules te vangen is. Dus kan een klein maar hardnekkig groepje wetenschappers blijven zeggen dat er onvoldoende bewijs is voor het door de mens veroorzaakte broeikaseffect. Zij stellen dat klimaatverandering een natuurlijk verschijnsel is, waarbij de invloed van de mens in het niet valt. Of deze twijfelaars nu gelijk hebben of niet, zeker is dat degenen die Kyoto aan hun laars lappen zich graag achter hen verschuilen. President Bush acht meer onderzoek noodzakelijk. En ook Rusland zegt af en toe eerst de effecten van de klimaatverandering beter in kaart te willen brengen. President Poetin grapte onlangs dat een kleine temperatuurverhoging voor Rusland misschien helemaal niet zo slecht is. Het scheelt in de stookkosten en in de aanschaf van dure winterjassen.

Maar het klimaat is geen thermostaat, die je naar believen hoger of lager kunt zetten. Vandaar dat Europees Commissaris voor Milieu Wallström Rusland gisteren ,,kortzichtig'' noemde als het Kyoto zou afwijzen. ,,Sommigen zeggen dat het Kyoto-protocol dood is, maar het probleem is niet dood'', aldus Wallström. ,,Het maakt niet uit waar de emissies vandaan komen, ze hebben een wereldwijd effect en er bestaat niet zoiets als een Plan B.''

De vraag blijft waarom Rusland zo aarzelt over ratificatie van Kyoto. Financiële schade voor de economie lijkt er niet te zijn. Het `ijkjaar' voor Kyoto is de uitstoot in 1990. Sindsdien werd Rusland getroffen door een economische crisis, waardoor veel van de ergste vervuilers het loodje legden. Dus ook bij een snelle groei zal Rusland binnen de criteria blijven. Poetin kan wel grappen maken over minder strenge winters, maar hij vergeet wat er gebeurt met pijpleidingen en andere infrastructuur als de permafrost, de eeuwig bevroren grond die voor veel funderingen zorgt, zou smelten.

Misschien is Rusland bang dat de olie- en gasverkoop (fossiele brandstoffen zijn de grootste boosdoeners) stagneert onder druk van Kyoto. Maar sommigen speculeren dat Rusland vooral meer voordelen wil afdwingen. Het land heeft zich al comfortabel gepositioneerd nu Kyoto mét Rusland doorgaat en zónder Rusland in de prullenmand verdwijnt. Wellicht wil Poetin garanties van Europa dat het investeert (een bedrag van drie miljard euro is daarbij al genoemd als ,,startpunt'' voor onderhandelingen) in het schoner maken van de Russische industrie. De vermindering van de uitstoot aan broeikasgassen mag de EU van haar eigen rekening aftrekken.

Misschien wil Rusland Europa onder druk zetten om in te stemmen met Russische toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie. Europa verzet zich daar tegen, onder andere omdat Russisch aardgas in eigen land vijf keer goedkoper is dan de exportprijs. Poetin zou volgens The Economist Kyoto en de aardgasprijs met elkaar in verband hebben gebracht. ,,De Russen zijn er heel goed in om in onderhandelingen dingen aan elkaar te koppelen die niets met elkaar te maken hebben'', aldus een EU-diplomaat in dat blad.

    • Paul Luttikhuis