`Moet nog zien of je iets terugkrijgt'

De Groningse gemeente Loppersum werd drie keer achter elkaar getroffen door een aardbeving. Gisteravond bliezen bewoners stoom af op een bijeenkomst met aardbevingsspecialisten. ,,Wij wonen hier bovenop het Groningen-veld; zíj halen al dat gas onder ons vandaan, maar nu moeten wij er ook nog voor betalen.'

Na anderhalf uur van technische uiteenzettingen, grafieken en statistieken hadden de bewoners van Loppersum en omgeving het wel gehoord. De theorieën van de aardbevingsexperts van het KNMI, de Technische Commissie Bodembeweging, de NAM klonken allemaal interessant - en geruststellend bovendien - maar sinds eind oktober zitten tal van inwoners in Noord-Groningen met scheuren in hun huizen. Anderen hebben slapeloze nachten.

,,Wij wonen hier bovenop het Groningen-veld; zíj halen al dat gas onder ons vandaan, maar nu moeten wij er ook nog voor betalen', zegt Harm op 't Holt uit Eenum. Hij zag door de bevingen een aantal scheuren in de muren van zijn woning ontstaan. Op 't Holt gelooft weinig van de ,,mooie beloften' van de NAM dat alle schade die door aardbevingen wordt veroorzaakt zal worden vergoed. ,,Je moet maar zien of je iets terugkrijgt. Wat gebeurt er als ze over tien jaar ontdekken dat de schade veel groter is?' Landbouwer Westerdijk koestert nog meer wantrouwen. ,,Al onze rijkdommen worden weggehaald', roept hij geëmotioneerd. ,,Wij zitten met een verlaagde bodem, een verstoorde waterhuishouding en schade aan woningen. Ik heb allemaal scheuren in mijn bedrijf. U moet hier anders mee omgaan, anders krijgt u de Groningers niet meer mee!'

Aardbevingen waren een relatief onbekend verschijnsel in dorpen als Stedum, Kantens, Onderdendam en Hoeksmeer - een streek boven het centrum van het uitgestrekte Groningen-veld dat in de nacht van 24 oktober de status van epicentrum verwierf met een schok van 3,0 op de schaal van Richter, de zwaarste aardbeving ooit in het gebied. Kort daarop volgden nog twee aardschokken. De NAM spreekt liever van trillingen.

De frustraties zitten diep in het noorden. Al tientallen jaren drijft de Nederlandse economie op de aardgasopbrengsten uit deze regio die sociaal-economisch al die tijd achter de rest van Nederland aansjokt, met een hoge werkloosheid en volgens velen een gebrek aan overheidsinteresse. Schade als gevolg van de winning van het Groningse aardgas is voor velen onacceptabel. ,,Ik merk dat er veel onrust bestaat onder de bevolking', zegt burgemeester Albert Rodenboog van Loppersum. ,,Ze hebben heel veel vragen.'

Omdat de burgemeester de antwoorden zelf niet kon geven nodigde hij een hele waaier aan aardbevings- en gaswinningsdeskundigen uit. Honderden verontruste bewoners kwamen er gisteravond op af in Middelstum. Om erachter te komen welk onheil er nog meer te verwachten valt. Om te vragen wie de schade zal vergoeden. Hoe het zit met het fenomeen zwelklei, een grondsoort die de gestaag dalende Groningse bodem nog instabieler maakt dan zij nu al is. Wanneer het nu eens is afgelopen met die ,,mistmakende verhalen' over bodemdaling. Of de boeren in de streek voor de rest van hun leven elk half jaar foto's moeten maken van hun muren als bewijsmateriaal voor een eventuele schadeclaim. En of ook de emotionele schade, de slapeloze nachten, zal worden vergoed door de NAM, bijvoorbeeld in de vorm van een kerstpakket voor de getroffenen.

De NAM wordt al tientallen jaren bestookt met dergelijke vragen, en weet hoe de antwoorden moeten luiden. ,,Wij betreuren het dat u ongerust bent', zegt woordvoerder Reinier Treur. ,,De schade is doorgaans gering, maar wel uiterst vervelend. De schade die wordt veroorzaakt als gevolg van de gaswinning wordt altijd vergoed.' Sinds 1997 heeft de NAM, voegt hij eraan toe, al 700.000 euro uitbetaald aan mensen in Groningen en Drenthe met vergelijkbare schades aan woningen. ,,Wij geven altijd het voordeel van de twijfel.' Geroezemoes en ongeloof in zalencentrum Vita Nova in Middelstum.

Het KNMI meet en rekent vooral in tabellen en kansberekeningen. Dat er nu drie aardbevingen op rij zijn geweest betekent niet dat het volgende week weer zal gebeuren, verzekert KNMI-seismoloog Bernard Dost. ,,Het kan ook tien jaar duren.' Maar, toegegeven, de volgende schok kan ook morgen zijn. Aardbevingen komen nu eenmaal onregelmatig voor. En het kan volgens Dost ook als de Groningse gasbel leeg is nog jaren doorgaan. Of niet. Wel zegt hij ter geruststelling dat hij er tamelijk zeker van is dat een aardbeving in Groningen nooit krachtiger zal zijn dan 3,9 op de schaal van Richter. Bij zo'n schok komt, zegt hij in een bijzin, bijna dertig keer zoveel energie vrij als de zwaarste aardbeving van vorige maand. Wat dat inhoudt voor een willekeurige boerderij in Groningen blijft onduidelijk. ,,Dat gebouwen instorten, zoals je ziet bij aardbevingen op televisie, dat zullen we hier niet meemaken', zegt Marja Holsink van de Technische Commissie Bodembeweging (TCBB).

De bodemdeskundigen zeggen verder toe dat zij zich nog zullen buigen over het raadselachtige fenomeen zwelklei, dat onlangs is ontdekt door het geologisch adviesbureau Groundcontrol. De Groningse bodem blijkt door deze kleisoort extra instabiel, waardoor de schade aan woningen bij aardbevingen groter kan worden dan tot nu toe was verondersteld. ,,Het onderwerp is gesignaleerd en wordt niet onder de tafel geschoven', zei Holsink tegen de zaal. Volgens de TCBB zal het fenomeen door deskundigen van het Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen worden onderzocht.