Inkomensverlies gaat schuil achter een `puntenwolk'

De inkomensgevolgen van het kabinetsbeleid gaan schuil achter `puntenwolken'. Dat sommige minima er 5 procent op achteruit gaan, vindt minister De Geus ,,aanvaardbaar''.

CDA-minister De Geus (Sociale Zaken) heeft er ,,flink over nagedacht'', zei hij gisteren in de wandelgangen van de Tweede Kamer. En hij was voor zichzelf tot de conclusie gekomen dat het aanvaardbaar is dat er onder de minima mensen zijn die er 4 tot 5 procent op achteruitgaan. ,,Dat past bij ons beleid om de eigen verantwoordelijkheid te vergroten'', aldus de minister.

Het ministerie van Sociale Zaken kwam deze week met nieuwe berekeningen over de inkomens voor volgend jaar naar buiten. Dit gebeurde op verzoek van het parlement, omdat de vrees bestond dat met name chronisch zieken en gehandicapten er fors op achteruitgaan. Zij zouden door een optelsom van bezuinigingen in de zorgsector hard getroffen gaan worden. Voor sommigen pakt het kabinetsbeleid inderdaad pijnlijk uit, zoveel werd duidelijk uit de recente cijfers van Sociale Zaken. Het koopkrachtverlies per 1 januari 2004 kan voor grote groepen 4 tot 5 procent bedragen en voor een enkeling zelfs oplopen tot 8 procent. Dat geldt voor chronische zieken en gehandicapten met een minimum inkomen in dezelfde mate als voor gezonde mensen op dat inkomensniveau. Er gaan ook grote groepen op vooruit, zo blijkt, sommige zelfs bijna 10 procent.

Oppositiepartijen reageerden verontwaardigd. PvdA-leider Bos vroeg gisteren om uitleg van premier Balkenende, omdat die tijdens de algemene politieke beschouwingen op 18 september zou hebben toegezegd dat niemand er meer dan 1 procent op achteruit zou gaan. Een medewerker van Bos deelde gisteren aan journalisten ,,als service'' een deel van het stenogram uit van 18 september. De cruciale citaten van Balkenende had hij gemarkeerd: ,,Wij zullen zorgen dat de inkomensontwikkeling evenwichtig is. Iedereen zal tussen de 0 en -1 zitten. Ik heb gesteld dit een evenwichtige verdeling van de pijn is. Wij doen extra zaken voor chronisch zieken, namelijk via de compensatieregeling.'' Volgens Bos pleegt Balkenende nu woordbreuk. In een debat vanmorgen zei het PvdA-Kamerlid Noorman dat het kabinet ,,de boel voor de gek heeft gehouden''.

Het verweer van Balkenende kwam gisteren snel. Hij stuurde op verzoek van Bos binnen een paar uur een brief naar het parlement waarin hij betoogt dat de recente cijfers geen nieuw beeld geven, maar alleen gedetailleerde informatie. Destijds, in september, had hij het over gemiddelden, aldus Balkenende. Dat er uitschieters zijn, daar was voor gewaarschuwd.

De commotie komt vooral door twee tabellen met zogeheten `puntenwolken' die het ministerie van Sociale Zaken naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Het betreft één tabel voor chronisch zieken en gehandicapten en één voor alle andere Nederlanders. Hieruit valt af te leiden welke gevolgen het beleid heeft voor allerlei verschillende type huishoudens, die door allerlei specifieke maatregelen worden getroffen. Wel of geen leaseauto, wel of niet ziekenfondsverzekerd, wel of geen thuiszorg; het kan voor fors andere uitkomsten zorgen.

De meeste punten bevinden zich tussen een koopkrachtwinst van 1 procent en een koopkrachtverlies van 1 procent. Maar er zijn ook punten te zien bij min 8 procent. ,,Deze gegevens zijn het beste wat we kunnen verzinnen'', aldus minister De Geus. Hoeveel mensen er precies achter een punt schuilgaan, is onduidelijk. Bovendien zijn niet alle maatregelen in de puntenwolken verwerkt, aldus De Geus. ,,Het is onmogelijk om voor iedereen alle effecten precies te presenteren. Dat biedt schijnzekerheid'', benadrukt hij. Vanmiddag kwam De Geus nog wel met een iets nadere specificering: onder de minima gaan er een krappe honderdduizend mensen meer dan 1 procent op achteruit. Volgens De Geus is pas begin 2004, als de loonstrookjes in de bus vallen, pas echt duidelijk wat de gevolgen per individu zijn.

In september presenteerde het Centraal Planbureau ook al dergelijke puntenwolken, waaruit bleek dat niet voor iedereen de gevolgen beperkt blijven tot 1 procent. Balkenende wijst hierop ook in zijn brief. De Kamer had dus volgens hem kunnen weten dat sommigen er meer dan 1 procent op achteruitgaan. Wat duidelijk wordt, is dat de spreiding groter is in de berekeningen van deze week dan bij die van september. De gevolgen van het beleid blijken dus voor sommigen forser uit te pakken dan gedacht.

Om te voorkomen dat niemand er meer dan een paar procent op achteruitgaat, zou je volgens De Geus alle minima 5 procent meer moeten geven. ,,Maar dat is gigantisch duur. Dat kan nooit'', aldus de minister. ,,Dit geeft aan hoe belangrijk een sociaal vangnet is.'' Hiermee doelt De Geus op de bijzondere bijstand, waarmee gemeenten minima op individuele basis kunnen bijstaan. De Geus omarmde daarom vanmiddag een van de voorstellen van CDA, VVD en D66 om de zwaarst getroffenen te compenseren, namelijk vijftig miljoen euro extra voor de bijzondere bijstand. Dit moet met name worden ingezet om chronische zieken en gehandicapten te helpen. Maar De Geus maakte vanmiddag ook aan de Kamer duidelijk er altijd mensen blijven die in één jaar veel moeten inleveren. ,,Uitschieters naar boven en beneden zijn van alle tijden.''

    • Herman Staal
    • Froukje Santing