Het Beeld

Voor de tweede keer in drie dagen vertoonde de VPRO afgelopen nacht een aangekochte Israëlische documentaire, die je `controversieel' zou kunnen noemen. Net als Yoav Shamirs Checkpoint over intimidatie en pesterijen bij wegversperringen in de bezette gebieden, zal Purity: Breaking the Codes of Silence (originele titel: Tehora) van Anat Zuria de beeldvorming over Israël in de wereld niet positief beïnvloeden. Het pleit voor het democratische gehalte van de Israëlische samenleving dat zulke films gemaakt en geëxporteerd kunnen worden. Het is verontrustend dat ik dat kennelijk niet meer vanzelfsprekend vind.

Evenzo sierde het de Nederlandse Moslim Omroep (NMO) afgelopen zondag de programmering om te gooien voor de uitzending van een actuele documentaire van Franse makelij, Turkije: een gekwelde staat, waarin een direct verband gelegd wordt tussen armoede en analfabetisme enerzijds en het oprukken van extremeem islamisme in Turkije anderzijds, afgezet tegen het door de Europese christen-democratie geïnspireerde gematigde islamisme van de regerende Gerechtigheidspartij. De scheiding van kerk en staat wordt er door de navolgelingen van Atatürk, de kemalisten, als geloofsartikel verdedigd, eens te meer na 11 september 2001 en de oorlog in Irak.

Terug naar de joodse fundamentalisten. Purity laat in mooie, soms iets te mooie beelden zien hoe vrouwonvriendelijke opvattingen niet uitsluitend aan de islam zijn voorbehouden. Orthodoxe joden, die de halacha respecteren, menen dat een vrouw tot zeven dagen na het einde van de menstruatie en zes weken na de bevalling onrein is. Ze mag haar man pas weer aanraken na een rituele wassing in een speciale badruimte. Het komt voor dat een orthodoxe vrouw die vroeg in haar cyclus ovuleert om religieuze redenen als onvruchtbaar beschouwd moet worden. Er zijn voorschriften over de kleur van het ondergoed en over de plicht tot dagelijks inwendig zelfonderzoek naar bloedspatten. Over dit alles mag niet gesproken worden, en alleen daarom al werd de film van de debuterende, orthodoxe regisseuse als bevrijdend ervaren.

Feminisme en religieuze orthodoxie hoeven elkaar niet uit te sluiten; de vrouwen met hoedjes in Purity deden me denken aan een actiegroep die meer vrouwenrechten in de SGP bepleit. Op de avond dat in verschillende tv-programma's kritische VVD-leden het partijstandpunt tegen islamitische scholen aanvielen en Jan Reiff een mooie Nova-reportage liet zien over voetballende hoofddoekjes in Amsterdam, vroeg ik me af welk van de twee liberale opvattingen mijn voorkeur heeft: absolute vrijheid van godsdienst en onderwijs, of strijd tegen de orthodoxie in naam van de integratie. Wat in ieder geval niet kan, is moslims verbieden wat je orthodoxe protestanten, katholieken en joden wel toestaat, omdat de islam achterlijker zou zijn. De directeur van de conservatieve Edmund Burkestichting meende in Nova dat moslims per definitie de scheiding tussen kerk en staat niet erkennen. In Turkije en Israël lijkt het precies andersom te zijn geregeld.