Berlusconi krijgt meer mediamacht

De nieuwe mediawet van Italië biedt mediamagnaat en premier Berlusconi meer commerciële en politieke armslag.

De mediawet die gisteren is aangenomen door het Italiaanse parlement heeft op creatieve wijze de positie van premier Berlusconi's media-imperium veiliggesteld en biedt zelfs mooie kansen het uit te breiden.

Volgens een wet uit 1997 mag een ondernemer niet meer dan 20 procent van de nationale televisienetten bezitten en niet meer dan 30 procent van de reclameomzet op televisie. Mediaset, het mediabedrijf van Silvio Berlusconi, beschikt momenteel over drie van de elf nationale televisiezenders, één teveel dus. Deze drie zenders haalden in 2002 59 procent van de inkomsten uit tv-reclames binnen, goed voor 2,5 miljard euro, het dubbele van wat mag.

Greep op de televisiekanalen en de reclame-inkomsten zijn de sleutel tot de kijker. Zonder kanaal en zonder geld uit reclame kan geen enkele ondernemer een zender beginnen. De oververtegenwoordiging van Berlusconi maakt het anderen dus onmogelijk om op significante schaal actief te zijn op de Italiaanse televisie.

Zowel het Constitionele Hof als president Carlo Azeglio Ciampi, en ook het Europese Parlement hebben de Italiaanse regering gevraagd iets te doen aan deze situatie die het pluralisme in de informatievoorziening bedreigt. Een dreiging die nog groter is, nu de baas van het grootste media-imperium als premier ook de drie publieke RAI-netten kan controleren.

De nieuwe wet vermindert Berlusconi's aandeel in de reclame-omzet en in het aantal televisienetten. Procentueel wordt zijn aandeel kleiner, maar absoluut niet. Een technologische ontwikkeling redt Berlusconi: de digitale televisie, een interactieve vorm van televisie die van het toestel een soort computer maakt waarmee je ook op het internet kunt. Deze techniek maakt het mogelijk om met hetzelfde aantal frequenties vijf maal zo veel kanalen te realiseren. Het aantal kanalen kan dus stijgen van elf naar 55.

De nieuwe wet gaat er vanuit dat er op 1 januari 2004 vijftien kanalen met landelijke dekking zijn. Berlusconi zit dan met zijn drie zenders onder het toegestane maximum van 25 procent. Zijn derde zender Rete 4 hoeft niet te verdwijnen naar de satelliet, zoals het Constitutionele Hof had bepaald. En op termijn kan Berlusconi zelfs nog andere zenders opkopen.

Experts zeggen echter dat digitale televisie in Italië niet voor 2012 kan worden ingevoerd. Eerder zullen de 38 miljoen televisietoestellen niet zijn vervangen en is er nog niet voldoende geïnvesteerd in het netwerk om het systeem nationaal dekkend te maken. Op papier is de pluriformiteit dus gerealiseerd, maar in de praktijk gaat het nog minstens tien jaar duren.

Een zelfde rekentruc is toegepast op de reclame-inkomsten. Het maximumaandeel dat een ondernemer mag binnenhalen wordt niet meer gerelateerd aan alle reclame-omzet op tv, maar aan alle reclame-omzet in heel Italië. Resultaat is dat Berlusconi ruim onder de nieuwe norm van 20 procent zit, en mag groeien naar zes miljard euro. De wet schrijft verder voor dat tv-ondernemers met meer dan één zender vanaf 2009 ook kranten mogen opkopen, waardoor Berlusconi zijn krantenimperium straks verder kan uitbreiden.

Terwijl Mediaset voorlopig ongelimiteerd mag groeien qua reclame-inkomsten, mag de RAI dat niet, omdat die, zoals het heet, ook omroepbelasting binnenhaalt. Bovendien moet de RAI enorme sommen investeren in de ontwikkeling van het digitale netwerk, terwijl Mediaset dat mag, maar niet hoeft.

Daarnaast verandert de wijze waarop het RAI-bestuur wordt gekozen. Bedoeld was de greep van de politiek op de RAI te verminderen, maar in de toekomst zal de minister van Financiën de RAI-president en een bestuurslid aanwijzen. De andere zeven bestuurders zullen door het parlement worden gekozen. De regeringscoalitie houdt dus greep op de publieke omroep.

Waar dat toe kan leiden, bleek vorige mand toen het satirisch programma Raiot van de buis werd gehaald, waarin de draak met Berlusconi werd gestoken. Mediaset diende een claim van 20 miljoen euro in, omdat haar naam door het programma zou zijn beschadigd. Uitgerekend vandaag vergadert de RAI over de vraag of het programma definitief moet worden geweerd. RAI-voorzitter Lucia Annunziata staat voor nog een andere moeilijke beslissing. Ze heeft aangekondigd af te treden als president Carlo Azeglio Ciampi de mediawet bekrachtigt.