Asymptote's geworstel met nieuwe architectuurstijlen

De meeste architecten willen eigentijds zijn. Zo ook de New Yorkers Hani Rashid en Lise Anne Couture, de twee architecten die hun bureau Asymptote hebben genoemd en wier ontwerpen nu de grote zaal van het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam vullen. In de inleiding op de tentoonstelling De toekomst nabij – The Asymptote Experience staat dat dit bureau `onze eigen tijd' vertaalt met `meest eigentijdse middelen in vloeiende, gestroomlijnde bijna niet-substantiële vormen'.

Maar wat vandaag eigentijds is, is morgen alweer ouderwets. Hoe genadeloos de tijd zijn werk doet, is in het begin van de tentoonstelling te zien aan de maquette voor Steel Cloud, een ontwerp voor een gebouwencomplex bij een snelweg in Los Angeles uit 1988. Ja, zo deden hippe architecten dat in de begintijd van Asymptote, denk je bij dit uit staven, balken en hoekige volumes opgebouwd ding dat sprekend lijkt op een kolengraafmachine die nooit zal bewegen. In de tweede helft van de jaren tachtig was het deconstructivisme de nieuwste mode in de architectuur, maar wie met de tijdgeest trouwt, is snel weduwe: nu wenst geen enkele zichzelf respecterende architect nog als deconstructivist door het leven te gaan.

Tot het midden van de jaren negentig bleven de ontwerpen van Asymptote gedomineerd door de schots en scheve vormen van het deconstructivisme, zo is te zien op de expositie. Maar toen begrepen Rashid en Couture dat het nakende tijdperk van de computer geen hoekig deconstructivisme eiste maar juist gekromde ruimtes. En dus gingen ze `blobs' maken, zoals de organische ontwerpen van computerarchitecten als Asymptote en Kas Oosterhuis tot hun grote ergernis zijn gedoopt. Daar heeft 9/11 niets aan veranderd: ook na deze dag die de wereld deed beven, bleef de tijd blobs eisen, zo blijkt op The Asymptote Experience.

Asymptote's gekromde vormgeving blijkt toepasbaar op allerlei projecten, van een virtuele versie van de New-Yorkse effectenbeurs tot een museum voor moderne kunst in Århus. Slechts voor één soort gebouwen blijkt hun computerbarok ongeschikt: de wolkenkrabber. Asymptote's ontwerp voor twee nieuwe Twin Towers op Manhattan in de vorm van twee witte reuzensigaren met gaten zijn zo lachwekkend, dat je alleen maar kunt hopen dat ze als parodie zijn bedoeld.

Ook de vormgeving van de tentoonstelling, die net als eerdere grote tentoonstellingen in het NAi van onder anderen Daniel Libeskind en Ben van Berkel, werd verzorgd door de architecten zelf, is, uiteraard, vloeiend. De foto`s, computersanimaties en beeldschermen hangen aan witte, gekromde vlakken die tezamen het karkas van een reuzenblob vormen. De maquettes van Asymptote's ontwerpen staan op kleine blobs, die bestaan uit series achter elkaar opgestelde schijven.

Maar de mooiste ruimte van de tentoonstelling is juist, heel ouderwets, rechthoekig. Hier staat de installatie Flux 3.0 uit 2002 opgesteld. Op een grote, draaiende cilinder aan het plafond worden vage vormen geprojecteerd, die door spiegels aan alle wanden en het plafond vele malen worden weerspiegeld. Dit zorgt voor een delirisch spektakel, dat helaas wordt begeleid door zo'n onduidelijke geluidscollage die bij dit soort installaties schijnt te horen.

Wat alle ontwerpen van Asymptote uit hun post-deconstructivistische tijd delen, is gladheid. Asymptote's virtuoze omgang met de computer gaat steevast gepaard met een geliktheid die soms de grens met de technokitsch van een slechte science-fictionfilm overschrijdt. Ook als hun ontwerpen echt worden gebouwd – wat tot op heden zelden is gebeurd – en worden onderworpen aan de weerbarstige wereld van modder, beton, metaal en glas, verdwijnt de geliktheid niet. Zo is Asymptote's paviljoen voor de Floriade dat de gemeente Haarlemmermeer vorig jaar liet bouwen een gladjakkerig gebouw. Maar het wonderlijkste van dit bootachtige paviljoen is nog dat het niet naar de toekomst verwijst, maar juist afkomstig lijkt uit de jaren dertig, het computerloze tijdperk van de `streamline moderne'. Het paviljoen was al ouderwets toen het werd opgeleverd.

Tentoonstelling: De toekomst nabij. The Asymptote Experience. T/m 18 januari 2004 in Nederlands Architectuurmuseum, Museumpark 25, Rotterdam. Geopend: di-za 10-17u.; zo 11-17u. Gesloten: 25 dec. en 1 jan.

    • Bernard Hulsman