Een hoofddoek voor studentes, een baard voor studenten

Op hogescholen in Amsterdam en Den Haag dragen steeds meer moslim-studentes een hoofddoek. Docenten en leiding zijn er niet gelukkig mee. ,,Ze tooien zich in hun eigen kleuren en vormen een beveiligd cordon.''

De kelder van de Hogeschool van Amsterdam locatie Wibautstraat is een lange gang met dozen en ordners. Het is er stoffig en slecht verlicht. Halverwege zijn twee deuren, een met een mannetje erop, de ander met een vrouwtje. Wc-deuren? Naast de vrouwendeur hangt een ansichtkaart van Mekka.

De deur gaat open. ,,Kom binnen'', zegt een meisje met een bruine hoofddoek. Op de vloer liggen rode kleden, aan het plafond hangen kroonluchters. Dit is een gebedsruimte. Er klinkt mannengezang, het blijkt een cassettebandje te zijn. Het is half een 's middags en zeventien jonge vrouwen staan voorover gebogen naar het oosten. Hun hoofden zijn bedekt, hun armbanden rinkelen. Aan de andere zijde van het kamerscherm in het midden van de zaal bidden de jongens.

In de kelder van het hoofdgebouw van de Hogeschool van Amsterdam De Leeuwenburg is ook een gebedsruimte ingericht. Van de naar schatting 1.100 Marokkanen en Turken die er op de Hogeschool zitten (6 procent van de totale studentenpopulatie), maakt volgens de Marokkaanse studentenvereniging Atlas Bridges ongeveer tweederde af en toe of regelmatig gebruik van de gebedsruimte. En bijna de helft van de moslimmeisjes op school draagt een hoofddoek, zegt Eric Kensdell, coördinator van een mentorenproject voor allochtonen op de Hogeschool van Amsterdam.

,,Het aantal studentes dat een hoofddoekje gaat dragen, verdubbelt jaarlijks'', zegt August Hans den Boef, hogeschooldocent media en informatie. ,,Dat klopt'', zegt Siham Hallouzi (21), derdejaarsstudent bedrijfseconomie en tweede generatie Marokkaanse. ,,Tijdens de ramadan zijn drie schoolvriendinnen een hidjab gaan dragen.'' Waarom nu? ,,1. Voor Allah, omdat ze de koran zijn gaan lezen. 2. Omdat ze moslima zijn. Je bent trots op je geloof, je ziet dat anderen een hoofddoek dragen. 3. Omdat je jezelf als meisje schaamt met je hoofd naakt.''

,,Het is een vorm van protest'', zegt Kensdell. De Amsterdamse agent die op het Mercatorplein de Marokkaan Driss Arbib doodschoot. De dakloze Anja Joos, die werd afgeschilderd als martelares van allochtone agressie. De hardere roep in steden om een spreidingsbeleid. ,,Er is zoveel slecht nieuws over moslims. Ze isoleren zich. Ze tooien zich in hun eigen kleuren en vormen een beveiligd cordon. Ook in een rationele omgeving als een hogeschool.''

,,Meisjes gaan aan de hoofddoek, jongens aan de baard'', valt Ana Maria Andreol op, allochtonencoördinator aan de Haagse Hogeschool, waar ongeveer achthonderd Turken en Marokkanen studeren. De baarden ziet ze sinds de komst van de reizende geestelijken als de in Zwitserland wonende Egyptenaar Tareq Ramadan die door heel Europa voordrachten houdt voor uitverkochte zalen. ,,De meisjes hebben het gevoel niet als volwaardig te worden beschouwd met een hoofddoek. Ze voelen zich uitgesloten. Een paar maanden geleden weigerde een Nederlandse economiestudent aan deze school samen te werken met een moslimmeisje omdat ze een hoofddoek droeg. Hij is in een ander groepje gezet. Andere moslimmeisjes voelen zich solidair. Ze redeneren: `nu zal je het krijgen ook' en gaan juist een hoofddoek dragen. Het is een self fulfilling prophecy.''

Afgelopen zomer presenteerde het Instituut voor Migratie- en Etnische Studies (IMES, juli 2003) een onderzoek naar de oorzaken van de uitval van gemiddeld een kwart van de allochtone studenten na twee jaar studie in het hoger onderwijs. Zowel afvallers als blijvers blijken zich niet welkom te voelen door `uitingen van discriminatie', `vooroordelen' en 'stereotyperingen door studiegenoten'. Sommigen spreken van `raciale spanningen'.

De Marokkaanse Saaida Tanane (22), die fysiotherapie heeft gestudeerd aan de Hogeschool van Amsterdam, draagt sinds de moord op Fortuyn een hoofddoek. ,,De moord had er niets mee te maken hoor'', zegt ze. Toen ze nog geen hoofddoek droeg kreeg Saaida als beginnend mensendiecktherapeut vragen van Marokkaanse en Turkse vrouwen over de islam. Moet je vasten in de ramadan als je zwanger bent? ,,Ik ging naar lezingen toe om een antwoord te kunnen vinden op die vragen. Ik ging boeken lezen met uitleg over de Koran, ik wilde alles weten over het leven van de profeet. Ik dacht: die hoofddoek, die hoort bij mij.''

Ook historica Mira van Kuijeren constateert dat veel meisjes met hoofddoekjes in het hoger onderwijs met overgave de Koran lezen. Van Kuijeren doet promotieonderzoek aan de Erasmus Universiteit naar de Nederlandse hoofddoekaffaires van de afgelopen twintig jaar. ,,Het is een nieuwe islam'', zegt Van Kuijeren. ,,Een protestantse islam noem ik het. Die meisjes zoeken hun overtuiging niet in het instituut en niet in de moskee. Ze nemen afstand van de Marokkaanse of Turkse rituelen en het volksgeloof van hun ouders.

,,Zo'n meisje wordt constant aangesproken op haar moslim-zijn, maar ze denkt ook: het kan toch niet normaal zijn dat mijn moeder tien meter achter mijn vader loopt? Ze gaat haar religie actief herinterpreteren, zoals Calvijn dat deed met het christendom. Op school en via internet ontstaat een netwerk van engagement. Ze zoekt familie op in Duitsland, in Engeland. Ze wisselt cassettebandjes uit met gebedszang, bezoekt lezingen van sjeiks en imams. Ze neemt stelling in het Palestijns - Israëlische conflict, ze is maatschappelijk en politiek bezig. Bij dat internetglobalisme hoort ook de hoofddoek, maar dan niet zo'n onder de kin geknoopte bloemetjesdoek als hun moeder draagt.''

Ankie Verlaan, lid van het college van bestuur van de Hogeschool van Amsterdam, ziet de hoofddoek als een `geuzenbanier'. ,,Ik heb meegemaakt dat een Marokkaans gezin zich hier vestigde en zich machteloos voelde. Er kwam een nicht over die een hoofddoek droeg en iedereen nam dat over. Het gaf ze power. Nu ze gesetteld zijn, studies doen, banen hebben, zijn de hoofddoeken weer opgeborgen.''

Verlaan noemt de 6 procent moslims die aan de hogeschool studeren `first generation students'. ,,Ik heb zelf als arbeidersdochter in 1969 de Leidse universiteit bezet. Wij liepen op tegen de muren van het regentendom. We waren gefrustreerd en we droegen als eersten spijkerbroeken'', zegt ze. ,,De meisjes met hoofddoeken en de jongens met baarden voelen zich niet erkend, niet herkend. In Nederland is de werkloosheid ook onder opgeleide allochtonen nog altijd hoger dan onder autochtonen. Er is sprake van maatschappelijke spanning: kijk naar de discriminerende opmerkingen die sommige moslims in het openbaar maken over joden. Als we daar niet snel iets aan doen, kan dat akelige gevolgen hebben.''

Hoewel Verlaan de betrokkenheid van moslimstudenten wil vergroten, is ze persoonlijk tegen de aanwezigheid van een gebedsruimte op school. ,,Ik ben voor scheiding van kerk en staat. Dat betekent dat op een openbare school geen gebedsruimte zou moeten zijn.'' Binnenkort gaat het college van bestuur een gesprek aan met studenten over deze voorzieningen.

Sinds vorig jaar draagt Siham Hallouzi een zwart kapje strak over haar voorhoofd met daaroverheen een losse sjaal die bij haar rechterslaap is vastgespeld. Hallouzi krijgt veel reacties: ,,Jongens in de klas maakten stomme grapjes over de islam. Dat raakt me wel. Mijn buurman vroeg pas geleden: `Ken je Nederlands? Zit je op de hogeschool? Ben je zo gestudeerd? Niet van je gedacht.' `Ik bedek mijn hoofd', antwoordde ik. 'Niet mijn hersens.''