Dreunende transit door Oostenrijk

Tirol maakt zich op voor nieuwe acties tegen voorbijrazend vrachtverkeer. De EU heeft de regels voor het transitvervoer versoepeld. Moderne, `schone' vrachtwagens hebben voortaan vrij spel.

,,Vanaf nu is het oorlog'', zegt Fritz Gurgiser. Voortaan wordt er onmiddellijk aangifte gedaan en komt er een strafklacht tegen elke politicus die verzuimt om op te treden tegen sjoemelen met maximum-meetwaarden. Of tegen politici die niet toezien op stipte uitvoering – naar letter en geest – van gemaakte afspraken. Er komen weer blokkades op de autowegen – net als een jaar geleden, toen hele dorpen in Lederhosen en Dirndljurken doorgaande verbindingswegen blokkeerden onder aanvoering van meneer pastoor en de harmonie. Gurgiser wil niet uitsluiten dat het zelfs zover komt dat zijn volgelingen de Europa-brug (het kunstwerk boven Innsbruck dat een vitale schakel in de Brenner-Autobahn vormt) de lucht in laten vliegen.

Hoewel, dan klinkt er toch een lichte toon van ironie door in zijn donderpreek. Fritz Gurgiser is 51 jaar, kantoorklerk, vader van twee kinderen en voorzitter van het Transitforum dat actie voert tegen het vrachtverkeer. Als hij oproept tot protestacties, stuurt de bisschop van Innsbruck uit solidariteit een telegram. Gurgiser en zijn burgerinitiatieven weerspiegelen de radicale gevoelens van heel Tirol.

Het is `oorlog' sinds het Europees Parlement, de Europese Commissie en de Raad van ministers het in Brussel vorige week eens werden over een compromis dat de meeste beperkingen op het vrachtautoverkeer door de Oostenrijkse Alpen opheft. Nog geen etmaal daarvóór hadden de Europese ministers van Financiën besloten het Frankrijk en Duitsland niet aan te rekenen dat ze niet hadden voldaan aan hun verplichtingen in het kader van het Stabiliteitspact. ,,We worden platgewalst!'' schreeuwden de koppen in de Weense kranten. Oostenrijk zou door een `vrachtwagenlawine' worden getroffen: het Transitforum berekende dat er in de toekomst in plaats van met 1,7 miljoen trucks-met-oplegger rekening zou moeten worden gehouden met 2,5 miljoen vrachtwagencombinaties per jaar op de 110 kilometer van de Inntal-Autobahn tussen Duitsland en Italië.

Toen het in 1995 tot de EU toetrad wist Oostenrijk te bedingen dat het bestaande transitverdrag de facto werd geprolongeerd. Alle EU-landen kregen een hoeveelheid zogeheten eco-punten toegewezen die ze over hun transportfirma's konden verdelen – afhankelijk van de geproduceerde lawaaioverlast en uitstoot van schadelijke stoffen. Twee jaar lang hebben de Oostenrijkse ministers van Verkeer – en ook kanselier Wolfgang Schüssel – geprobeerd om een nieuw transitverdrag te sluiten. Dat is niet gelukt. Afgelopen week bleek dat er voortaan alleen nog eco-punten zullen worden toegewezen aan zeer oude, het milieu extreem zwaar belastende vrachtwagencombinaties – een categorie die ook zonder die beperking al steeds minder wordt ingezet.

Wat je bij Gurgiser thuis in Vomp van de autoweg hoort, is niet zozeer het lawaai van het af- en aanrijdend verkeer maar een langzaam aanzwellende en dan weer wegstervende dreun. Als de zware trucks het asfalt onder hun gewicht samenpersen klinkt het als een lage orgeltoon en het Inntal dat over de hele breedte meevibreert als een enorme klankkast. Het zijn niet de motoren die je hoort, het zijn de banden, en de hoge fluittoon van de rijwind. Het luidst is het lawaai een paar honderd meter boven het wegoppervlak, hoger dan elke geluidswal. De Alpenmarmotten kunnen er niet tegen, en ook de industrie heeft ervan te lijden. Twee bedrijven in het Inntal mochten niet uitbreiden omdat de geluidsoverlast en de uitstoot van stikstofoxide al ver over de toelaatbare grens was.

Volgens Gurgiser is het een kwestie van tijd voor ze weer met het hele dorp de weg opgaan om het verkeer te blokkeren. De actiebereidheid groeit. De regering heeft onhandig geopereerd en uit lafheid kleine compromissen afgewezen – om dan later de schuld te kunnen geven aan de `Brusselse moloch', zo luidt het verwijt.

Overtuigde Europeanen als de groene Europarlementariër Johannes Voggenhuber vinden de hele `transit'-gedachte achterhaald. Want de huidige regeling treft alle vrachtritten in Oostenrijk, niet alleen ritten door milieugevoelige gebieden als het Inntal. Brussel noemt het protectionisme: alleen de transit door Oostenrijk wordt met eco-punten beperkt, het vervoer van en naar Oostenrijk niet.

Gurgiser kent alle argumenten. De gedachte dat er meer begrip in Brussel, Rome of Berlijn voor het Oostenrijkse standpunt zou zijn als Wenen zich wat diplomatieker en wat minder onbuigzaam zou opstellen, ontlokt hem alleen een honend lachje.

Dat zijn allemaal voorwendsels – wat de Eurocraten in wezen willen, is een eind aan alle beperkende maatregelen voor het vrachtverkeer, in Oostenrijk, overal in de Alpen, en in alle andere berggebieden en natuurparken in Europa. Nu – zegt Gurgiser – moet Wenen eindelijk maar eens consequent zijn en met een veto tegen de EU-uitbreiding dreigen. Zeker, er is van alles aan te merken op de Oostenrijkse regering. Als pleitbezorger voor de Alpen heeft Wenen keer op keer gefaald. Maar dat maakt nog niet dat het vonnis van Brussel rechtvaardig is – vinden ze in Tirol.