Diesel zo schoon als helder water

Energieconcern Shell investeert 5 miljard dollar in een fabriek die schone diesel maakt uit gas. ,,Eigenlijk is deze diesel te goed voor de motoren van vandaag.''

Het gedreun van de motoren is alom aanwezig. Een wirwar van aluminium buizen, afgewisseld met kranen, loopt door het complex van drie verdiepingen. De installatie aan het IJ in Amsterdam-Noord is klein en 21 jaar oud. Desondanks dient het als proeftuin voor een fabriek in Maleisië en de enorme fabriek die Shell gaat bouwen in het Golfstaatje Qatar. Een fabriek die via het gas-to-liquid (GTL) proces schone diesel gaat produceren, diesel zo helder als water.

De GTL-diesel stoot veel minder roet uit dan de gewone diesel en benzine. Ook de uitstoot van broeikasgassen is veel lager. Bovendien is diesel een snel groeiende markt. De aankondiging vorige maand dat Shell 5 miljard dollar gaat investeren in een GTL-fabriek in Qatar zorgde voor gejuich in de laboratoria in Amsterdam-Noord waar onderzoekers sinds 1983 het proces proberen te verfijnen. ,,Elke tien jaar lijkt er een grote stap te worden gezet'', zegt Matthijs Senden, GTL-onderzoeker van het eerste uur. ,,Het onderzoek was een reactie op de energiecrisis van begin jaren zeventig. Begin jaren tachtig kwam de proeffabriek in Amsterdam en in 1989 de grotere installatie in Maleisië. Nu is er de beslissing om in Qatar een fabriek te bouwen die weer tien keer groter is.''

De fabriek in Qatar, die in 2009 operationeel moet zijn, zal 140.000 vaten per dag produceren. Vaten die gevuld zullen zijn met schone diesel, LPG en andere producten. Tijdens het proces worden de moleculen van het gas uit elkaar gehaald en, na bewerking, weer bijeengebracht in lange vloeibare ketens. De vloeibare brandstof die zo ontstaat is veel handelbaarder dan bijvoorbeeld LNG (liquified natural gas) dat bewerkt moet worden – het wordt vloeibaar gemaakt door middel van sterke afkoeling – en in grote koelinstallaties worden getransporteerd. Bovendien moet een speciale installatie op de plaats van bestemming het proces weer omdraaien.

De GTL-diesel werkt prima in de motoren van vandaag, maar dit is niet echt de bedoeling. ,,Eigenlijk is de GTL-diesel té goed voor de motoren van vandaag'', zegt Jack Jacometti, vice-president van GTL Global Development. De Nederlander reist de hele wereld af om te spreken met regeringen en automobielfabrikanten over de toepassingen van GTL. Hij stelt dat de auto-industrie zeer geïnteresseerd is in GTL en het gebruikt als extra stimulans om betere en schonere motoren te bouwen. Begin november sloot Shell al een overeenkomst met autofabrikant Volkswagen.

GTL-brandstof wordt al gebruikt en de markt lijkt potentie te hebben. Zo stelde de energiecommissie in de Amerikaanse staat Californië recentelijk voor dat de diesel die automobilisten in de staat tanken in het jaar 2020 voor 33 procent uit GTL-diesel moet bestaan.

Het mengen van gewone en schone diesel heeft volgens Jacometti de toekomst. Hij ziet niet snel dat de GTL-diesel de bestaande brandstof zal vervangen. ,,Er is simpelweg niet voldoende GTL-diesel om dit te doen.'' Het is de vraag of dit ooit zal gebeuren. Het gas waaruit de producten worden gehaald is gas dat nergens anders voor nodig is. ,,Het kan alleen met gas dat ver weg ligt en op geen andere wijze kan worden gebruikt, anders is het een te dure optie'', zegt Jacometti verwijzend naar het ingewikkelde proces om diesel uit gas te halen. Het is economisch veel aantrekkelijker om gas dat gemakkelijk te bereiken en te vervoeren is te gebruiken voor bijvoorbeeld verwarming. Het Nederlandse gas zal dus geen GTL-diesel voorbrengen, maar in het Midden-Oosten, Australië en Zuid-Amerika liggen veel gasvoorraden die lastig voor andere doeleinden gebruikt kunnen worden. GTL is volgens Shell nog ,,significant'' duurder dan conventionele brandstoffen. Deze kosten kunnen gedeeltelijk weer worden teruggewonnen omdat het veel schoner is. De diesel is wel aanzienlijk voordeliger dan andere alternatieven zoals bijvoorbeeld compressed natural gas waar veel stadbussen op rijden.

Shell verwacht dat er in 2020 in totaal tien grote GTL-fabrieken wereldwijd in gebruik zullen zijn. Deze verwachting gaat ervan uit dat ook andere energiebedrijven zich actiever met GTL gaan bezighouden want Shell lijkt het vooralsnog te houden bij de installatie in Qatar.

De bouw van de fabriek in Qatar heeft geen gevolgen voor de proeffabriek in Amsterdam-Noord. Daar zal het testen gewoon doorgaan, vertelt Senden. ,,De operationele ervaringen zullen blijven binnenkomen en worden verwerkt. Er zullen nog continue aanpassingen worden gedaan.''