De rode oudjes willen alleen kameraden

Rusland kiest zondag een nieuw parlement. In de `rode gordel' stemt men communistisch. Maar de communisten weten heel goed dat ze allang hebben verloren.

De jonge zakenman staart met lodderige blik de bioscoopzaal in, zijn stem piept in een hoog, verbaasd timbre. ,,Dames en heren'', begint hij. ,,Kameraden graag!'', snerpt een vrouwenstem achterin de zaal. ,,Laat ik mij voorstellen. Mijn naam is Aleksandr Koraljov en ik werkte bij Soechoi burgerluchtvaart, dat is geprivatiseerd...'' Dezelfde vrouwenstem: ,,volgens de dievenwet van Boris Jeltsin!'' Uit een andere hoek van de zaal: ,,Wat moet zo'n rijke papzak als jij in de Doema? Patriotten, dat hebben we nodig.''

Zo wordt het een gezellige avond voor de bejaarden van Kolomna, een stadje met 150.000 inwoners in de `rode gordel', of `roestgordel', onder Moskou. Hier concentreert de verloederde metaalindustrie zich, hier regeren vanouds de communisten. De verkiezingscampagne voor de Doema is in volle gang. Maar de echte kanshebbers laten het afweten bij het debat in bioscoop Horizon: het huidige Doemalid Gennadi Goedkov, een zakenman met een KGB-achtergrond, en de communist Vladimir Kasjin. ,,Weer een zaal vol rode oudjes'', zegt de `democraat' Koraljov achteraf. ,,Kasjin heeft die al in zijn zak en Goedkov wordt hooguit uitgescholden. Voor hen heeft het geen zin hier te komen.''

Inderdaad gaan bijna alle kandidaten kopje onder in een chaos van gesis, boe-geroep en boze kreten. Behalve de beeldschone Elvira Kotova uit Moskou dan. Zij heeft een reclamebureau en omschrijft zichzelf als `heel erg rijk, moeder van twee kinderen en een prachtige vrouw'. Nadat ze de oudjes heeft uitgelegd dat reclame de wereld kan redden, smelt ze hun bittere hart. ,,Ik onderhield mijn lieve opa, een patriot en oorlogsveteraan. Nu hij is overleden, wil ik u helpen'', fluistert Elvira. Ze kijkt breekbaar de zaal in. ,,Stem op mij, ik ben uw dochter, uw kleindochter, uw nichtje!'' Daverend applaus. Zo'n nichtje wil iedereen wel.

De communisten van Kolomna kunnen voor straatprotest, huis-aan-huisbezoek of openbare debatten honderden bejaarde activisten in het veld brengen. En, als we het hoofd van de jeugdbeweging Komsomol mogen geloven, ook steeds meer jongeren die zich de Sovjet-Unie niet herinneren, maar zich tot het communisme aangetrokken voelen omdat het harde oppositie tegen de status-quo biedt. Maar dat lijkt niet te volstaan. In alle peilingen staan de communisten rond de 22 procent, tegenover 30 procent voor Poetins Verenigd Rusland.

Sommige oorzaken liggen voor de hand. De communisten kampen met een afstervend electoraat, vertegenwoordigen ondanks een campagne met rap-artiesten en flashmobs de voltooid verleden tijd. En in een stad als Kolomna maakt de macht ongegeneerd gebruik van zijn `administratieven en commerciële hulpbronnen'. Zo prijkt het portret van Goedkov op alle trams, maar mogen de communisten daar niet adverteren. Goedkov mag het personeel van de melkfabriek toespreken, Kasjin niet. ,,Hoort u eens, ik ben de baas en dit is mijn collectief, dus ik bepaal hoe mijn mensen stemmen'', zegt directeur Igor Lovenko.

Maar bovenal is Rusland in een gezapige, a-politieke cyclus beland. ,,Tien jaar geleden keken we elke dag handenwringend televisie, wat er nu weer in Moskou gebeurde'', zegt journaliste Alla Sjach-Nazarova. ,,Dat is godzijdank voorbij. We maken ons zorgen over onze baan, onze kinderen en de huur.'' Poetin staat voor stabiliteit, orde en patriottisme. Er is even geen behoefte aan verandering.

In Kolomna staan de zaken er ook niet zo slecht voor. Het stadje, in 1177 voor het eerst in de annalen vermeld, heeft een eeuwenoud Kremlin, een florerend klooster, fraai gerestaureerde kerken. De oude huizen staan vers in de pasteltinten, want de stad wacht op Poetin. ,,We zijn absolute losers'', zegt een agent. ,,Al anderhalve week staan we om vijf uur 's ochtends op om de hele stad af te sluiten. En om negen uur belt het Kremlin, dat-ie weer niet komt.''

Misschien komt het hoge bezoek alsnog, want Kolomna is voor de president een mooi decor om vier jaar bescheiden vooruitgang in te etaleren. Traditie en wederopstanding ineen. Naast monumenten kan het stadje bogen op een metaalindustrie die langzaam uit het dal klimt. De raketten van KBM in Kolomna zijn wereldwijd in trek. De Igla's en Srela's die op de schouders van Tsjetsjeense en Iraakse rebellen keer op keer hun effectiviteit tegen helikopters bewijzen, verkopen goed. Daarnaast produceert de stad dieselmotoren en textiel. De nieuwe McDonald's aan de Boulevard Rode Oktober is het glimmende bewijs van de Kolomna's wederopstanding.

Dus stemt het stadje ditmaal op de man van het Kremlin? Dat zou iets nieuws zijn. Tot dusver maakten alleen kandidaten die de zegen hadden van de communisten enige kans. Vanaf 1995 was dat de kosmonaut German Titov, Ruslands tweede man in de ruimte. Hij won moeiteloos nadat zijn voorganger in Moskou werd ontvoerd en doodgeschoten. Dat waren wilde tijden. In 1999 was Titov zo zeker van zijn herverkiezing, dat hij op de verkiezingsdag vakantie vierde op Cuba. Toen Titov in 2001 overleed, kreeg KGB'er Goedkov, rijk geworden in de beveiligingswereld, de zegen van de communisten. Om vervolgens in de Doema steevast met `Verenigd Rusland' van Poetin te stemmen.

Dat verraad zit de communisten van Kolomna niet lekker. ,,Voor de Grote Oktoberrevolutie zat de bolsjewistische partij ook vol verraders'', zegt Vitali Parfjonov, generaal b.d. van de strategische raketstrijdkrachten. ,,Daarmee hebben we later afgerekend.'' Parfjonov is een man van de oude stempel. Het communisme is de bestemming voor Rusland en de mensheid. Waarom zijn partij het zo slecht doet? Het zijn de massamedia, zegt Parfjonov. ,,De mensen geloven blind wat de massamedia zeggen, omdat ze zich uit de sovjettijd herinneren dat ze nooit logen.'' En dan Poetin, een ramp. ,,Erger dan Jeltsin, want hij wekt de illusie dat hij een patriot is.''

Maar het grootste probleem hebben de communisten aan zichzelf te danken. Begin dit jaar accepteerde de partij een onbekend bedrag van oliebedrijf Yukos. Vijf voormalige Yukos-mannen staan nu op de kandidatenlijst, de campagneleider is een 28-jarige Yukos-manager. Volgens The Moscow Times is een kwart van de communistische kandidaten zakenman, en niet zelden miljonair; 19 procent is afkomstig uit de grote `oligarchische conglomeraten' die de economie domineren. Zo zijn de communisten in een akelige paradox beland. Poetin en zijn Verenigd Rusland poseren sinds de arrestatie van Yukos-topman Michail Chodorkovski met groot succes als strijders tegen het grootkapitaal, de corruptie en de misdaad. En de communisten? Dat zijn hypocrieten, zogenaamde revolutionairen op de loonlijst van big business.

Dus wat doet de communistische generaal Parfjonov als iemand in bioscoop Horizon de onvermijdelijke vraag stelt: ,,Waarom laat u zich betalen door de oligarchen?'' Heel hard schreeuwen. ,,U bent een provocateur! Het zijn leugens! De media opereren volgens de principes van Goebbels: hoe groter de leugen, hoe geloofwaardiger het is.'' De zaal applaudiseert, half gerustgesteld.

    • Coen van Zwol