`Boeing moet een nieuwe richting inslaan'

Boeing is in crisis. De topman van de Amerikaanse vliegtuigbouwer stapte gisteren op. Hoewel het bedrijf ontkent, lijkt het alles te maken te hebben met een reeks schandalen. ,,Boeing heeft nieuwe richting nodig om te overleven in de veranderende luchtvaart.''

`Hatchet Harry' wordt de nieuwe topman van Boeing, Harry Stonecipher, wel genoemd, om zijn voorliefde voor het hakken in de kosten. In Seattle, waar veel van Boeings fabrieken zijn gevestigd, ziet menigeen het aantreden van deze voormalige vice-president van Boeing met angst en beven tegemoet. De vliegtuigbouwer heeft in de afgelopen twee jaar veel banen geschrapt en het einde is nog niet in zicht. Maar niet iedereen gelooft dat een efficiëntie-operatie Boeing uit de problemen zal helpen.

De komst van de 67-jarige Stonecipher, die zijn pensioen opgaf om de gisteren vertrokken Phil Condit (62) op te volgen, beschouwen velen als de ultieme overwinning van de McDonnell Douglas-mensen bij Boeing. Vliegtuigfabrikant McDonnell Douglas, veel kleiner in omvang, fuseerde in 1997 met Boeing, toen Stonecipher er de baas was. McDonnell Douglas, en dus ook Stonecipher, vond dat Boeing zich meer moest toeleggen op de minder conjunctuurgevoelige defensie-industrie. Condit ging op zijn aandringen zover om het hoofdkantoor van Boeing van zijn aloude basis Seattle te verplaatsen naar Chicago om zo meer afstand te scheppen tot de burgerluchtvaartdivisie, en diverse productielijnen uit te besteden.

,,Condit had al veel eerder moeten vertrekken, maar Stonecipher brengt geen nieuwe visie op de onderneming met zich mee'', zegt professor Robert Lamb, hoogleraar aan de Stern School of Business van New York University, en een kenner van de luchtvaartindustrie. ,,Hij is een man van de oude garde. Net zoals Condit mist hij de visie om Boeing te stroomlijnen, iets wat hoognodig moet gebeuren, anders neemt Airbus definitief de leiding over in de vliegtuigindustrie.''

Boeing, nog altijd 's werelds grootste vliegtuigfabrikant, liep dit jaar grote averij op. Niet alleen moesten er miljarden dollars worden afgeschreven wegens onsuccesvolle projecten, waarvan een in de satelliettechnologie, ook kreeg de onderneming te maken met drie schandalen die de potentie hebben uit te groeien tot Boeinggate, in de woorden van een analist. In januari veroordeelde een Congrescommissie Boeing wegens het in bezit hebben van geheime informatie van het bedrijf Raytheon, een concurrent op het gebied van raketsystemen. Vier maanden geleden annuleerde de Amerikaanse luchtmacht een contract van 1 miljard dollar aan ruimteraketten nadat was gebleken dat Boeing zich ook wederrechtelijk documenten had toegeëigend van een andere grote concurrent, Lockheed Martin.

En vorige week `sneuvelde' financieel directeur Michael Sears (tot dan vaak genoemd als kandidaat-opvolger voor Condit), eveneens op `ethische gronden'. Sears had vorig jaar gesproken met ene Darleen Druyun, een medewerkster van het Pentagon, over een baan voor haar bij Boeing, op het moment dat Boeing midden in de bieding zat voor een groot contract bij het ministerie. Boeing kreeg inderdaad het contract voor de levering van 100 Boeing 767-tankervliegtuigen (waarde 22 miljard dollar) en korte tijd daarna trad Druyun in dienst van de vliegtuigbouwer. Sears en Druyun logen vervolgens over hun contact en beiden kregen ontslag.

Enkele senatoren, onder wie John McCain, dringen aan op een diepgaand onderzoek naar de affaire. De Republikeinse senator Peter Fitzgerald zei gisteren voor de televisie dat defensie helemaal geen tankervliegtuigen nodig heeft voor de komende tien jaar. Hij sluit niet uit dat Condit is opgestapt om Boeing te behoeden voor een strafrechtelijk vooronderzoek dat het bedrijf fataal zou kunnen worden.

Op een persconferentie gisteren liet de nieuwe leiding van Boeing, waarvan ook oud-topman van Hewlett-Packard, Lewis Platt, deel uitmaakt, weten dat het vertrek van Phil Condit, die 38 jaar bij het bedrijf werkte, niets te maken had met het `onethische gedrag'. Maar weinig Boeing-waarnemers geloven deze verklaring. Boeing moet verder binnen twee weken een beslissing nemen over het al of niet doorgaan van een nieuw toestel, de 7E7 Dreamliner, een vliegtuig voor het middensegment van de markt (200-300 stoelen).

,,Het zou kunnen dat de affaires bij Boeing de weg vrij hebben gemaakt voor lieden die een andere kijk hebben op de toekomst van het bedrijf dan Condit'', schreef analist Joe Nadoll van zakenbank JP Morgan gisteravond in een onderzoeksrapport. ,,Het leidt geen twijfel dat de McDonnell Douglas-mensen de strijd om de macht bij Boeing gewonnen hebben.'' Zowel Harry Stonecipher als Boeingcommissaris John McDonnell hebben ieder grote hoeveelheden aandelen Boeing, respectievelijk 1,74 miljoen en 14 miljoen stuks in portefeuille. Vandaar dat Stonecipher beter ligt bij de aandeelhouders dan de werknemers van het bedrijf. In de zeven jaar dat Condit aan de leiding was, steeg het fonds slechts 6,5 procent op de beurs (tegenover ruim 60 procent voor de S&P 500, de vijfhonderd grootste beursfondsen). Veel Boeing-mensen zagen in Condit een voortreffelijke ingenieur, maar een slechte manager. ,,Boeing is de weg kwijt'', weet professor Lamb, wijzend op twee projecten, de supersnelle Sonic Cruiser en de uitvergrote 747X, die het bedrijf eerst met veel bombarie aankondigde en vervolgens annuleerde. ,,Boeing heeft nieuwe richting nodig om te kunnen overleven in de veranderende luchtvaartindustrie.''

In 1996 was Boeing onbetwist marktleider in de commerciële luchtvaart, die ruim twee derde van de omzet uitmaakte, tegenover een derde defensie. In 1999 leverde Boeing nog 573 vliegtuigen af, tegenover 294 voor zijn Europese (en enige) concurrent Airbus. Nu zijn de rollen omgedraaid. Dit jaar zal Boeing niet alleen voor het eerst meer geld verdienen aan defensie dan aan commerciële luchtvaart, het zal ook minder vliegtuigen bouwen dan Airbus (280 versus 300). Alsof de duivel ermee speelde, maakte Airbus op de dag van Condits ontslag bekend een order van het Australische Qantas binnen te hebben.

    • Viktor Frölke