`Als je van iemand houdt, schenk je hem een nier'

Los het tekort aan orgaandonoren op door mensen eerst in eigen kring op zoek te laten gaan, zegt medisch ethicus Erwin Kompanje. ,,Organiseer een familiedag.''

Veel Nederlanders zijn voorstander van een systeem waarbij iemand na zijn dood automatisch orgaandonor is, tenzij diegene daar bij leven bezwaar tegen heeft gemaakt. Dat blijkt uit een representatief publieksonderzoek van het Rathenau Instituut. In België is dat zogenoemde geen-bezwaarsysteem al gebruik. De wachtlijsten voor nieren zijn daar minder lang.

Medisch ethicus Erwin Kompanje, werkzaam bij het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, woonde in de jaren tachtig als intensive care verpleegkundige zo'n 150 orgaandonatieprocedures bij en promoveerde daar op. Hij vindt dat het huidige systeem niet aangepast hoeft te worden om meer organen te verkrijgen, ,,want daar gaat het toch om''. Patiënten zouden volgens Kompanje zelf meer verantwoordelijkheid moeten krijgen voor hun eigen orgaandonatie, door eerst in eigen kring op zoek te gaan naar een geschikte donor.

Een geen-bezwaarsysteem zou meer organen opleveren.

,,Het zou wellicht wat meer organen opleveren. Maar dat weegt niet op tegen de kosten. Nog geen vijf jaar geleden hebben we het huidige systeem ingevoerd. Dat kostte 80 miljoen gulden. Met opnieuw een wijziging is mogelijk eenzelfde bedrag gemoeid. Kosten en baten wegen daarbij niet tegen elkaar op. Het aantal hersendode donoren bijvoorbeeld neemt af, omdat er nu eenmaal minder verkeersdoden zijn. Daar doet een nieuw systeem niets aan. Bovendien beslissen nabestaanden in de praktijk altijd, ook in België. Artsen gaan niet gauw tegen de wil van de nabestaanden in. Dat doe je niet.''

Er is een tekort aan donoren. Wat zou volgens u wél moeten gebeuren om de wachtlijsten te verkleinen?

,,Er zijn twee andere groepen donoren waar we de aandacht op moeten richten. De non-heartbeating donoren bijvoorbeeld, dat zijn patiënten die overlijden aan een hartstilstand. Als we toch geld uitgeven voor orgaandonatie, kunnen we dat beter besteden aan uitbreiding van operatiekamers en personeel. Met een simpele procedure, namelijk een slangetje in de lies binnen een halfuur na overlijden, kunnen nieren bij deze groep langer goed worden gehouden. Door dit beter toe te passen, hebben we dit jaar 20 procent meer nierdonaties kunnen uitvoeren dan vorig jaar. Daarnaast zouden we patiënten zelf meer verantwoordelijkheid moeten geven.''

Hoe dan?

,,Bij nieren bijvoorbeeld zouden patiënten meer in eigen familie- en vriendenkring moeten kijken naar potentiële donoren. Organiseer een familiedag, ga maar kijken wie een nier af zou willen staan en wie daarvoor in aanmerking komt. Pas dan, wanneer iemand in eigen kring geen geschikte donor kan vinden, zou die patiënt in aanmerking komen voor de algemene pool van organen. Zo verklein je de wachtlijsten. In het Erasmus MC was vorig jaar meer dan de helft van de gedoneerde organen afkomstig van levende donoren.''

Wordt daarmee geen enorme druk op familie en vrienden gelegd?

,,Met een geen-bezwaarsysteem verplichten we de gehele samenleving donor te worden, of daar in ieder geval een keuze in te maken.''

Het lijkt me een verschil of de overheid om een nier vraagt of je broer.

,,Als je geen nierdonatie over hebt voor een familielid, dan doe je dat natuurlijk niet. Het is een gift, en een hele mooie gift. In Rotterdam hebben we nu ook ervaring opgedaan met cross-over niertransplantatie. De een heeft een buurman die wil doneren, maar de bloedgroep komt niet overeen, een ander heeft zo'n buurvrouw. Die paren worden vervolgens aan elkaar gekoppeld.''

Zou u zelf een nier doneren als een familielid daar om vroeg?

,,Voor mijn vrouw en mijn zoon zou ik het zo doen. Ik weet niet of ik een nier aan mijn broer zou geven. Daar zou ik even over na moeten denken. Mijn neef zou ik geen nier schenken, die zie ik bijna nooit. Het gaat om de band die je met iemand hebt. Als je van iemand houdt, dan doe je dat.''

    • Esther Rosenberg