Aards zingende `Jeanne'

Toen Tsjaikovski las over de vlammendood van Jeanne d'Arc, raakte hij zo van streek dat werken geruime tijd onmogelijk was. Die aangeslagenheid hoor je terug in de ouverture tot zijn De maagd van Orléans. Vanuit een devoot fluitenterzet wordt de toon allengs heftiger, totdat de uitslaande orkestrale vlammen Jeanne op de brandstapel bereiken.

Tsjaikovski geloofde dat De maagd van Orléans hem populair zou maken. Maar het werk wordt nog maar zelden opgevoerd en de concertante uitvoering in de operaserie van de matinee en vanavond te horen op Radio 4, was dus een bijzonderheid. Die geringe populariteit is ook wel begrijpelijk. De drie uur durende zetting van het levensverhaal van Jeanne d'Arc is vaak zo overdonderend pompeus en tumultueus dat verveling op de loer ligt.

In talrijke melancholieke melodieën biedt De maagd van Orléans Tsjaikovski op zijn best. Maar waar de opera zich voegt naar de eisen van de grand opéra (veél grote koren, marsen, fanfares en balletmuzieken) treft Tsjaikovski soms een toon die de zijne niet is.

De Russische dirigent Nikolaj Alexejev is opvolger van Mariss Jansons bij het Sint-Petersburg Filharmonisch Orkest én vaste gastdirigent van het Gelders Orkest. Hij viel zaterdag in voor Hans Vonk, wiens onzeker verlopende, naamloze aandoening van het centraal zenuwstelsel hem het dirigeren onmogelijk maakt. Goed gedoseerd en spannend speelde het Radio Filharmonisch Orkest onder Alexejevs leiding alle uitersten tussen Jeannes gewetensnood en de pralende kroningsscène van Karel VII (Yuri Alexejev) in de derde akte. Eenzelfde wendbaarheid kenmerkte de bijdrage van het Groot Omroepkoor in de uiteenlopende expressie van meisjeskoren, engelen-, minstrelen-, kronings- en krijgskoren.

Tsjaikovski richt zich in De maagd van Orléans vooral op Jeanne (Elena Zelenskaja). Dier psychologische worsteling tussen vleselijk verlangens en religieuze ambitie werd soms bedekt onder de mantel van Zelenskajas aardse, zeer gelijkmatige stem. De elf personages die haar omringen schetste Tsjaikovski minder kleurrijk, maar juist een aantal van die kleinere rollen bleek hier goed bezet. Robuust en warm zong bas Rafal Siwek als de vader van Jeanne. Gedurfd en dus niet feilloos maar wél dramatisch overtuigend was tenor Vadim Zaplechny als Jeannes prille verloofde Raymond. Soms wat onzeker en eenvormig maar mooi van klank bleek bariton Kyu Won Han (Dunois).

De soepel en kernachtig zingende bariton Zeljco Lucic was vorige maand een bijzondere Marcello in La bohème bij de Nederlandse opera en verleidde met die stemeigenschappen ook nu als Jeannes geliefde Lionel. Mede daardoor was het duet tussen Lucic en sopraan Elena Zelenskaja (Jeanne) in de vierde akte een hoogtepunt, waarin de liefde het glansrijk won van de roeping.

Concert: De maagd van Orléans van P. I. Tsjaikovski door het Radio Filharmonisch Orkest/Groot Omroepkoor onder leiding van Nikolaj Alexejev. Gehoord: 29/11 Concertgebouw, Amsterdam. Uitzending Radio 4: 2/12, 20u.

    • Mischa Spel