Voorkom snel aids-ramp in Rusland

Terwijl de VS de explosieve hiv/aids-epidemie in de voormalige Sovjet-Unie tot een algemeen veiligheidsprobleem heeft verklaard, neemt Europa de dreigende catastrofe nog steeds niet serieus, meent Rian van de Braak. Zelfs een strategisch plan van aanpak ontbreekt.

Volgens the National Intelligence Council, een door de Verenigde Staten in het leven geroepen `denk-tank', zijn er wereldwijd vijf landen waar de hiv/aids-epidemie extreem snel om zich heen grijpt. Rusland is er een van, evenals India, China, Nigeria en Ethiopië. In deze landen zal naar verwachting, het aantal infecties toenemen van 14 à 23 miljoen nu, tot naar schatting 50 à 75 miljoen in 2010. Dit overstijgt ruimschoots de verwachte 30 á 35 miljoen gevallen in centraal en zuidelijk Afrika, tot nog toe het ijkpunt voor de pandemie.

De hiv/aids-explosie in deze vijf landen vormt niet alleen een gevaar voor de directe regio, maar kan een wereldwijde impact hebben. De epidemie verkeert nog in een relatief vroeg stadium, maar de regeringen van deze landen nemen onvoldoende maatregelen om de groei te stoppen.

De ernst van de situatie lijkt inmiddels langzaam tot de rest van de wereld door te dringen. De dreigende hiv/aids-catastrofe in Rusland werd dit najaar voor het eerst besproken tijdens de ontmoeting van president Bush met Poetin. De Verenigde Staten dringen erop aan dat de Russische president rigoreuze stappen neemt om een sociaal-economische ramp te voorkomen.

De ontwikkeling van de hiv/aids-epidemie in de landen van de voormalige Sovjet-Unie, verloopt min of meer volgens eenzelfde (domino)patroon. De uitbraak begon in Wit-Rusland en Oekraïne, twee jaar later op de voet gevolgd door Rusland en weer twee jaar later waren de landen van Centraal-Azië aan de beurt. En het virus stopt niet bij de grenzen. Met de uitbreiding van de Europese Unie komt het probleem steeds dichterbij. Binnenkort zal Europa zijn grenzen delen met Rusland, Wit-Rusland en Oekraïne.

De huidige maatregelen van de Europese Unie schieten tekort. Er worden wel enkele succesvolle programma's uitgevoerd, maar die zijn een druppel op een gloeiende plaat. Voor Rusland alleen zou een deugdelijk uitgevoerd hiv/aids-programma, bestaande uit preventie, behandeling, zorg en ondersteuning, al een investering van 160 miljoen dollar voor 2003 vergen, oplopend tot 220 miljoen dollar in 2004.

Met 640 miljoen euro tot in het jaar 2006, heeft de Europese Unie welliswaar een grote bijdrage geleverd aan het Global Fund tegen aids, tuberculose en malaria. En de lidstaten van de Europese Unie hebben toezeggingen gedaan voor bijna 1,7 miljard euro, voor de zelfde periode. Als de Europese Unie en haar lidstaten als een geheel worden gezien, dan kunnen zij beschouwd worden als de grootste donor aan het Global Fund. Maar slechts 6,4 pocent is toegewezen aan hiv/aids programma's in de voormalige Sovjet-Unie. Dat komt neer op 0,37 euro per inwoner van de Europese Unie, voor de periode van 2001 tot 2006. Is dit een afdoende investering om de snelst groeiende hiv-epidemie, net over onze grens, te stoppen?

Natuurlijk kan de Europese Unie niet alleen alle noden in deze regio op zich nemen. Ook de andere rijke landen moeten meewerken aan een effectieve respons. En de betreffende regeringen in de landen van de voormalige Sovjet-Unie moeten hun eigen verantwoordelijkheid nemen om de hiv/aids-epidemie aan te pakken.

Sommige EU-landen dragen afzonderlijk bij. Nederland, Groot-Brittannië en Zweden in het bijzonder, ondersteunen op actieve en sterke wijze hiv/aids-projecten in de hele regio. Maar wat ontbreekt is een gezamenlijke strategie en een duidelijk standpunt op grond waarvan Europa positie kiest. Europa moet samenwerken met Amerika om de noodzakelijke middelen binnen te halen en de politieke wil te mobiliseren om hiv/aids tot een topprioriteit te maken. Daarbij kan Europa niet alleen waardevolle expertise leveren, maar ook een liberale en constructieve houding laten zien, ten opzichte van gevoelige onderwerpen als hiv/aids-preventie programma's ten behoeve van injecterende druggebruikers en commerciële sekswerkers.

Er zijn vernieuwende projecten nodig om Rusland en de andere landen in de regio te motiveren, serieus aan de slag te gaan. Er zouden bijvoorbeeld onderhandelingen begonnen kunnen worden tussen de zogeheten Club van Parijs van internationale schuldeisende landen en Rusland, dat een schuld heeft van meer dan 40 miljard dollar wegens leningen uit de Sovjet-tijd. Deze schulden zouden kunnen worden kwijtgescholden, op voorwaarde dat Rusland het geld besteedt aan hiv/aids-programma's. Alle landen van de voormalige Sovjet Unie zouden hiervan van kunnen profiteren.

Maar helaas verliest de Europese Unie kostbare tijd en laat zo een unieke kans varen om een grote tragedie af te wenden.

Rian van de Braak is directeur van de AIDS Foundation East-West, een Nederlandse organisatie die speciaal is opgericht om bij te dragen aan hiv/aidsbestrijding in de voormalige Sovjet-Unie.