Plein, café en bos vormen Europa

Wat Europa is? Europa is gemaakt van koffiehuizen en cafés, van Lissabon tot Amsterdam en Kopenhagen. In de koffiehuizen worden samenzweringen beraamd en revoluties. Maar ze zijn ook een broedplaats voor poëten, flaneurs en intellectuelen. En in een café in Genève speelden Lenin en Trotski gewoon een potje schaak.

De Amerikaans-Europese cultuurfilosoof George Steiner ventileerde gisteravond in Tilburg deze eerste waarheid over Europa. Hij had er nog vier. Want wie kan `de idee Europa' beter vangen dan deze Amerikaanse intellectueel die in Parijs is geboren, moet het Nexus Instituut gedacht hebben. De cultureel-filosofische denktank uit Tilburg organiseert een aantal bijeenkomsten met het oog op het Nederlands voorzitterschap van de Europese Unie in de tweede helft van 2004. De cyclus mondt uit in een `top van intellectuelen' over Europa.

Niet alleen het koffiehuis is Europa, meent Steiner. Europa is ook de boswandeling en de voettocht naar Rome of Compostela die op het continent is af te leggen. Iets wat in Amerika of China ondenkbaar is. Europa, dat zijn de straten en pleinen die genoemd zijn naar grote kunstenaars, schrijvers, politici en wetenschappers. Europa is geworteld in de tweevoudige erfenis van Athene en Jeruzalem. Maar Europa is ook de `zonsondergang' van Hegel, want hoevelen hebben niet de apocalyptische ondergang van het avondland voorspeld, zei Steiner.

Is Europa wel het Europa uit Brussel, vroeg hij zich af toen hij zijn vijf waarheden had geventileerd. Hangt de toekomst van `de idee Europa' niet minder af van de euro, van landbouwsubsidies en parlentaire bureaucratieën, en veel meer van haar sociale en culturele diversiteit? Daar moet Europa voor vechten, vindt de cultuurfilosoof, want ,,het is al laat''.

Europees Commissaris Frits Bolkestein suggereerde er Aristoteles, Machiavelli, Locke en Tocqueville op na te lezen. Denkers die de brug naar de politiek wisten te slaan. Op de top in december zal blijken of de intellectuelen die Nexus naar Nederland haalt, weten waar de grenzen van Europa liggen, wat Europees burgerschap is en wat het betekent Europeaan te zijn.