Historische gelijk Mugabe

Hoe zouden de inwoners van wat nu Zimbabwe heet zich honderd jaar geleden hebben gevoeld toen `blanke horden' hun territorium binnenvielen en zwarte stammen verjoegen? Misschien is het wel vergelijkbaar met de ervaringen van de blanken die in het huidige Zimbabwe door `zwarte bendes' van huis en haard worden verdreven. Dit is niet bedoeld om het geweld tegen de blanke boeren en de onteigening van hun hoeves goed te praten, maar het is belangrijk voor het begrip.

In de tweedelige documentaire Blanke Angst wordt deze context wel aangestipt, maar tamelijk oppervlakkig. (Wie overigens vorige week deel één zag, hoeft vanavond niet meer te kijken: de filmer presenteert meer van hetzelfde, inclusief herhaling van een toespraak van president Mugabe.)

Het is vrij eenvoudig zielige blanken te plaatsen tegenover de rabiate president Robert Mugabe. ,,Dit is de nieuwe oorlog, het laatste hoofdstuk van onze bevrijding'', zegt Mugabe. ,,Hoe ver moeten we dan teruggaan in de tijd'', vraagt een boer zich af. Wel, naar 1930 bij voorbeeld, toen een Landwet de beste grond toewees aan blanken in een feitelijke apartheidsstaat. Die wet werkt tot op de dag van vandaag in het nadeel van zwart. Uit de documentaire blijkt goed dat de blanke gemeenschap ook sociaal exclusief is gebleven: bijna niemand spreekt een lokale taal, gemengde vriendenkringen zijn zeldzaam, laat staan blank-zwarte huwelijken. Blank wilde blank blijven.

Het trieste van Zimbabwe is dat het nooit Mugabe's bedoeling was de zwarte massa aan grond te helpen. In de eerste 15 jaar na de onafhankelijkheid van 1980 maalde hij niet om landhervorming en leverden de blanke boeren een gewaardeerde bijdrage aan de economie . De film spreekt over Mugabe's corrupte regering. Feit is dat hij zichzélf op grote schaal oneigenlijk verrijkte. Toen Mugabe's politieke positie vanaf het midden van de jaren negentig wankelde speelde hij de rassenkaart uit en greep terug op antikolonialistische retoriek. De `oorlogsveteranen' werden geïnstrueerd om blanken met geweld te verjagen van hun hoeves. Het heeft het regime van de 80-jarige leider – voorlopig – gered, de economie is verwoest. Historisch gezien heeft Mugabe wel gelijk, maar daar kopen de Zimbaweanen niets voor.

NCRV-Dokument: Blanke angst Ned 1. 23.03-23.47u.