DROMEN OVER INTERACTIEVE OVERHEID...

Vandaag is in de Tweede Kamer een hele, zeer druk bezochte studiedag gewijd aan één motie, precies tien jaar geleden ingediend door het toenmalige Kamerlid Wilbert Willems (GroenLinks). Die motie behelsde een destijds door alle grote fracties medeondertekende oproep aan de regering om ,,te experimenteren met het op diverse wijzen voorleggen van maatschappelijke problemen en beleidsvoornemens aan burgers''. Achterliggende droom was het creëren van een ,,interactieve overheid'', die burgers in een vroegtijdig stadium zou betrekken in de besluitvorming. De verwachting was dat het internet een revolutie tot stand zou kunnen brengen in de democratisering van het bestuur. Het was de noodzaak tot politieke vernieuwing die tien jaar geleden ook al werd gesignaleerd en die toen nog leidde tot een ,,Commissie Vraagpunten'' in de Tweede Kamer onder leiding van toenmalig Kamervoorzitter Wim Deetman (CDA).

De kloof tussen kiezers en gekozenen is inmiddels niet gedicht, ook niet door het internet. Wel kan door middel van internet bijvoorbeeld via de zoekmachine google achterhaald worden dat `politieke vernieuwing' met ruim 25.000 hits ruime belangstelling geniet. Ter vergelijking: de zoekterm `Pim Fortuyn', die door velen op z'n minst wordt gezien als katalysator van vernieuwing, levert bijna 69.000 hits. En ter relativering van de belangstelling voor politiek bij gebruikers van het internet: het trefwoord `oldtimers' levert bijna 77.000 hits, `boten' 643.000 hits, en `sex' 2.7 miljoen hits.

Maar goed, de bijeenkomst over de motie Willems geldt als ,,een gelegenheid de spanning tussen representatieve en participatieve democratie goed door te spreken en de kansen en risico's van burgerparticipatie voor regering, parlement en ambtenaren in beeld te krijgen''.

In het ambtelijk universum dat Den Haag ook is, heeft de motie-Willems kennelijk wel geleid tot stappen. Zo is een van de organisatoren van het congres vandaag in de Oude Zaal het bureau XPIN. Dat is het ,,expertisebureau voor innovatieve beleidsvorming'', volgens eigen website (www.xpin.nl) ,,een kenniscentrum voor de publieke sector''. XPIN maakt ,,producten'', en dat zijn bijvoorbeeld `brainstormgesprekken', `adviesgesprekken', en `koppelgesprekken'.

...SLAAT AAN BIJ AMBTENAREN...

XPIN is niet zo maar een bureautje, maar `ingesteld' ,,door het beraad van Secretarissen-Generaal van alle departementen''. Dat is op zich vernieuwend, al was het maar omdat op dit punt de eeuwige stammenstrijd tussen de 14 onverenigbare departmenten kennelijk even was bijgelegd.

In ieder geval is ook vernieuwend dat een andere medeorganisator van het debat vandaag in de Oude Zaal het consultancy-bureautje is dat in 1997 werd opgericht door het voormalige Kamerlid Willems, dezelfde die de motie indiende waaraan de dag is gewijd. Public-private partnership, in zekere zin.

Maar in de politiek staat vernieuwing eveneens `hoog op de agenda', zoals dat heet in Den Haag. Het aantal google-hits voor wat betreft `politieke vernieuwing' valt waarschijnlijk mede toe te schrijven aan de politieke aardverschuiving twee jaar geleden. En één van de gevolgen van twee achtereenvolgende jaren met Tweede Kamerverkiezingen is dat de Kamer wordt bevolkt door een ongekend hoog aantal onervaren parlementariërs. Meer dan de helft van de 150 Kamerleden heeft nauwelijks twee jaar ervaring. Het kortstondige succes van de LPF als regeringspartij in het Kabinet Balkenende I bewees al dat politieke nieuwelingen niet perse zorgen voor vernieuwing. Bovendien: veel van de huidige nieuwelingen in de Kamer zijn helemaal niet door hun partij geselecteerd op `vernieuwing'. Wel zijn de meeste partijen druk bezig met interne democratisering (zoals het rechtstreeks kiezen van lijsttrekkers door de leden), maar bestuurlijke vernieuwing gaat moeizaam. Dat er nu een minister met deze speciale portefeuille is, Thom de Graaf (D66), kan worden aangemerkt als een vernieuwing. Maar De Graaf stuit binnen en buiten de coalitie op grote barrières.

Zo schrijft bijvoorbeeld PvdA'er Klaas de Vries, voormalig minister van Binnenlandse Zaken, in zijn weblog over het voorstel van De Graaf om de burgemeester rechtstreeks te kiezen: ,,De kwaliteit van ons gemeentelijk bestuur is wereldwijd fameus, dus iets nieuws moet wel beter zijn.'' Kortom: De Vries is tegen en vindt dat de gemeenteraad de burgemeester moet kiezen, niet de burger.

De Vries' fractievoorzitter Wouter Bos is nog redelijk nieuw in het parlement, en hij wil wel vernieuwen, daar is hij ook op geselecteerd. Maar ook dat valt hem in de praktijk niet mee. In zijn nieuwsbrief de Bosbode schrijft Bos vorige week het ,,onbehaaglijke gevoel te hebben dat het gevoel voor urgentie voor veranderingen aan het wegvallen is''. Een andere politieke vernieuwing van Wouter Bos heeft in ieder geval meer kans van slagen. Als hij volgend jaar vader wordt is hij van plan een dag per week voor de baby te gaan zorgen.

...EN `VERNIEUWT'

Jorritsma echernieuwing kan echter uit onverwachte hoek komen. Oud-minister en oud-Kamerlid Annemarie Jorritsma (VVD) is op de meest klassieke wijze van het Haagse Bestuurlijk Matras geland op een burgemeesterspost in Almere. Maar daarvandaan laat zij 's ochtends van zich horen via radiospotjes op Radio 1. Hoewel zij eerder te kennen gaf niets te zien in de gekozen burgemeester, heeft zij zich blijkbaar toch met die gedachte verzoend. Zij lijkt althans de eerste burgemeester die er blijk van geeft doordrongen te zijn van het belang van de permanente verkiezingscampagne.

Jorritsma zelf blijkt in het geheel niet gedacht te hebben aan haar eigen verkiezing. Volgens de `burgermoeder'(een term die zijzelf propageert in haar spotjes) was de gedachte om haar in te zetten in de promotiecampagne voor Almere elders in het ambtelijke apparaat bedacht. Sterker: ze dacht ook dat die campagne alleen bedoeld was voor omroep Flevoland. Nu de campagne echter aanslaat, is in Almere besloten tot een echt vernieuwende aanpak: vanaf januari komt Jorritsma iedere dag met een nieuw radiospotje dat handelt over haar eigen reilen en zeilen. En dat van de stad natuurlijk. Goed voor Almere, zeker. Maar ook goed voor de straks te kiezen burgemeesterskandidaat. Een dagelijkse radioweblog, dat is pas politieke vernieuwing.

De Tweede Kamer behandelt deze week de begroting van Sociale Zaken. Ook zal de begrotingsbehandeling van Volksgezondheid, Welzijn en Sport worden afgerond. De Kamer spreekt ook over de wet terroristische misdrijven.

    • Frank Vermeulen