Stabiliteitspact houdt geen stand

Nederland geeft zijn verzet op tegen het schenden van de Europese begrotingsregels onder druk van de politieke realiteit.

,,In de Europese Commissie wordt politiek bedreven.''

Hij geeft het op. Het hoge woord is eruit. Gerrit Zalm, een van de felste verdedigers van de Europese begrotingsregels, geeft zich gewonnen. Het Stabiliteits- en Groeipact, de Europese begrotingsafspraken die de basis vormen voor de euro, zal niet worden nageleefd en niemand kan daar nog wat aan doen.

Wat iedereen al maanden roept, is nu ook voor Il Duro (`De Harde', Zalms bijnaam in het Europese circuit) onvermijdelijk geworden: het Stabiliteitspact is in het internationale politieke spel van de grote lidstaten weinig waard gebleken. Nadat eurocommissaris Solbes (Begrotingszaken) vorige week Frankrijk een extra jaar respijt gaf om de begroting op orde te krijgen, was eigenlijk al duidelijk dat het pact zou sneuvelen. De Fransen hadden al drie jaar lang de harde grens van 3 procent begrotingstekort moedwillig overtreden, en kregen nu van de Europese Commissie nóg een jaar de tijd én een extra aanbeveling om `iets' aan het verwachte tekort in 2004 te doen. De reactie van de Fransen was veelzeggend. Het jaar extra werd als vanzelfsprekendheid gezien en de extra aanbeveling werd, zoals alle kritiek de afgelopen jaren, terzijde geschoven.

Volgende week moeten de ministers van Financiën van de Europese lidstaten zich uitspreken over het voorstel van Solbes. Nu al is duidelijk dat een meerderheid van de landen akkoord zal gaan met het voorstel, dat de facto in strijd is met het pact. Zalm was hard in zijn veroordeling van de in zijn ogen slappe opstelling van de Commissie. ,,Er worden daar politieke keuzes gemaakt, eurocommissarissen hechten meer aan het belang van het land waar ze uit afkomstig zijn dan aan het Europese belang'', zei Zalm. Hij zei het idee te hebben dat verantwoordelijk Commissaris Solbes het pact wel had willen respecteren, ,,maar hij heeft ingeschat dat hij daar geen meerderheid voor zou krijgen in de Commissie''. Volgens Zalm had de Commissie eerst kunnen proberen Frankrijk met een hard voorstel in het gareel te krijgen, om, mocht dat afgestemd worden in de Raad, daarna met een `zachter' voorstel te komen. ,,Die lijn had ik op zich wel willen steunen'', zei hij. Maar de Commissie

heeft dat niet eens geprobeerd, concludeerde hij.

Volgens de bewindsman ,,willen de grote Europese lidstaten geen hardere aanpak van lidstaten die tegen de begrotingsregels zondigen, omdat ze vrezen ooit in dezelfde positie terecht te komen''. En ,,de meeste kleine lidstaten riskeren alleen een conflictueuse situatie met de grote landen als hun eigen belang in het geding is''. En hoewel Zalm volhoudt dat dat hier ook het geval is, gezien de oplopende kosten van de vergrijzing en de hardheid van de euro, is het voor de meeste kleine lidstaten een `ver-van-mijn-bed-show' als een van de grote lidstaten zijn tekort te ver laat oplopen.

Een gang naar het Europese Hof zit er volgens Zalm ook al niet in, al hebben zijn juristen daar wel degelijk naar gezocht. ,,Als de Commissie in gebreke was gebleven door geen aanbeveling te doen aan Frankrijk, had ik de Commissie voor het Hof kunnen slepen. Nu de Commissie wel een aanbeveling doet, kan dat niet. De inhoud van de aanbeveling is niet aanvechtbaar'', zei Zalm. De enige juridische optie die Zalm rest is de Raad van Ministers voor het Hof te slepen als die dinsdag wel akkoord gaan met het voorstel van de Commissie om Frankrijk nog een jaar respijt te geven. ,,Maar ik denk niet dat het Hof daar zijn vingers aan zal willen

branden, het is zonder precedent'', aldus Zalm.

Zalm rest nu niets anders dan aanstaande dinsdag principieel tegen het Commissievoorstel te stemmen. De kans dat er een meerderheid voor aanvaarding van het voorstel is, is echter groot. ,,Ik geef onszelf weinig kans'', zei Zalm. ,,Als de grote landen afwillen van de afspraken, dan kunnen de kleine landen daartegen protesteren, maar dan is het gewoon zo.'' Overigens bestaat er een kans dat Nederland uiteindelijk vóór het Commissievoorstel zal stemmen, ,,omdat je anders in het verkeerde kamp terecht komt'', zegt Zalm vandaag in een interview met Het Financieele Dagblad. De kans bestaat dat Duitsland tegen het Commissievoorstel zal stemmen omdat het dat te streng vindt voor Frankrijk. Nederland zou dan voor stemmen om een nog soepeler behandeling van de Fransen te voorkomen.

De consequenties van het niet naleven van het pact zijn vooralsnog lastig in te schatten, erkende Zalm gisteren desgevraagd. Of de koers van de euro onderuit zal gaan, is onzeker maar op korte termijn niet waarschijnlijk. Of de coulante opstelling naar de Fransen precedentwerking krijgt, is waarschijnlijker. Gevolg daarvan is dat de druk op een gezonde financiële en budgettaire situatie in de Unie afbrokkelt, hetgeen op termijn tot grote bugettaire problemen kan leiden. Een aanscherping van het pact lijkt weinig zin te hebben, nu blijkt dat de regels hoe dan ook onder politieke druk vloeibaar worden.

Zalms conclusie dat het spel in Europa gespeeld wordt door de grote lidstaten is niet nieuw, maar wordt nu wel voor het eerst zo hard als formeel argument genoemd in het mislukken van streven naar Europese eenheid. Zalm sprak zelfs van een ,,dreigende constitutionele crisis'' in Europa.